سونیوز: یک تکه کهربا از شمال میانمار، دم جداشده مارمولکی را در خود حفظ کرده است که حدود ۹۹ میلیون سال پیش زندگی می‌کرد. بررسی این فسیل با تصویربرداری سه‌بعدی اشعه ایکس، شواهد مستقیمی در اختیار دانشمندان قرار داده است که نشان می‌دهد این خزنده می‌توانسته دم خود را برای فرار از خطر جدا کند. رفتاری که امروزه نیز در بسیاری از مارمولک‌ها دیده می‌شود.

به گزارش آژانس خبری سونیوز، این یافته که حاصل پژوهش محققان دانشگاه تل‌آویو و همکارانشان است، به دوره کرتاسه، زمانی که دایناسورها روی زمین زندگی می‌کردند، تعلق دارد. نتایج پژوهش در مجله علمی Palaeontologia Electronica منتشر شده است.

چگونه یک تکه کهربا راز فسیل را آشکار کرد؟
کهربای مورد بررسی فقط حدود ۱۸ میلی‌متر عرض دارد. این قطعه از ذخایر کهربای شمال میانمار به دست آمده و بقایای دم مارمولکی را در خود جای داده است.



دانشمندان پیش‌تر نیز بقایای خزندگان با نشانه‌هایی از توانایی جدا کردن دم پیدا کرده بودند اما وجود چنین نشانه‌هایی ثابت نمی‌کرد که حیوان واقعا دمش را به‌صورت ارادی و برای دفاع از خود جدا کرده است.

در این نمونه، ساختار بافت‌های باقی‌مانده در محل جدایی دم امکان بررسی دقیق‌تری را فراهم کرد. پژوهشگران با استفاده از نوعی تصویربرداری به نام توموگرافی رایانه‌ای میکروسکوپی یا میکروسی‌تی (micro-CT)، توانستند بخش‌های داخلی فسیل را بدون شکستن یا بریدن کهربا بررسی کنند.

این روش با ثبت تصاویر متعدد اشعه ایکس از زوایای مختلف، امکان بازسازی سه‌بعدی ساختارهای پنهان درون نمونه را فراهم می‌کند.

در محل جدا شدن دم، پژوهشگران حلقه‌ای از بافت عضلانی را شناسایی کردند که آرایشی شبیه گلبرگ‌های یک گل دارد. این ساختار با الگویی مطابقت دارد که هنگام جدا شدن ارادی دم در مارمولک‌های امروزی مشاهده می‌شود.



سطح جدایی نیز صاف و متقارن بود و نشانه‌های معمول شکستگی ناشی از ضربه، مانند پارگی جهت‌دار یا آسیب‌های فشاری، در آن دیده نمی‌شد. ترکیب این ویژگی‌ها به پژوهشگران اجازه داد نتیجه بگیرند که دم به احتمال زیاد از طریق سازوکار طبیعی جدا شدن دم یا «اتوتومی» (autotomy) از بدن حیوان جدا شده است.

در این سازوکار، ساختارهای تخصص‌یافته در دم و انقباض عضلات به حیوان اجازه می‌دهند بخشی از دم خود را جدا کند. دم جداشده ممکن است مدتی به حرکت ادامه دهد و توجه شکارچی را منحرف کند.

تا پیش از این یافته، شواهد فسیلی مستقیمی که جدا شدن ارادی دم را در یک مهره‌دار باستانی نشان دهند، در دسترس نبود. فسیل جدید نشان می‌دهد این سازوکار دفاعی دست‌کم حدود ۹۹ میلیون سال پیش وجود داشته است.

نویسنده : سونیوز