روز ادبیات کودکان و نوجوانان

کد خبر : 12581

04:16

1405/04/18

سونیوز: «روزی که در تقویم ایران به نام ادبیات کودکان و نوجوانان ثبت شده، نه تنها یادآور درگذشت مردی است که با قلمش قصه‌های کهن را برای نسل‌ها زنده کرد، بلکه فرصتی مغتنم برای تأمل در این پرسش است که چرا با وجود چنین میراث غنی‌ای، همچنان از کتاب و کتابخوانی در میان کودکان و نوجوانان غافل‌ایم؟ سونیوز در این گزارش ویژه، به بهانه ۱۸ تیرماه، روز ملی ادبیات کودکان و نوجوانان، سراغ پیشینه این نام‌گذاری، چهره‌های ماندگار این حوزه و کتاب‌هایی رفته است که هر کودک ایرانی باید یک بار هم که شده، آن‌ها را ورق بزند.»

به گزارش آژانس خبری سونیوز، هجدهم تیرماه در تقویم رسمی جمهوری اسلامی ایران به نام «روز ملی ادبیات کودکان و نوجوانان» ثبت شده است؛ روزی که فرصتی ارزشمند برای آشنا کردن کودکان با کتاب و بهانه‌ای برای ورود کتاب به زندگی آنان محسوب می‌شود. بی‌گمان، انس کودکان با کتاب، تضمینی بر استحکام تربیت و فرهیختگی نسل آینده هر جامعه‌ای به شمار می‌رود و توجه به ادبیات کودک، در حقیقت سرمایه‌گذاری برای ساختن فردایی آگاه‌تر و پویاتر است.

تاریخچه نام‌گذاری؛ از درگذشت یک نویسنده تا ثبت یک روز ملی
دلیل نام‌گذاری هجدهم تیرماه به عنوان روز ملی ادبیات کودکان و نوجوانان، تقارن این روز با سالروز درگذشت مهدی آذریزدی، نویسنده و بازنویس برجسته کشورمان است. این نام‌گذاری در سال ۱۳۸۸ توسط شورای فرهنگ عمومی کشور صورت گرفت و از آن پس، هجدهم تیرماه به عنوان روز رسمی ادبیات کودک و نوجوان در تقویم کشور ثبت شد. هرچند برخی کارشناسان بر این باورند که معمولاً برای نام‌گذاری چنین روزهایی، زادروز شخص را در نظر می‌گیرند نه روز درگذشت را، اما آنچه مسلم است، ارج نهادن به مقام والای نویسنده‌ای است که عمر خود را وقف کودکان این سرزمین کرد.

مهدی آذریزدی؛ پدر ادبیات کودک ایران
مهدی آذریزدی (۱۳۰۰-۱۳۸۸) که به سبب خدمات ارزنده‌اش در عرصه ادبیات کودک، او را «پدر ادبیات کودک ایران» می‌نامند، نویسنده‌ای یزدی بود که نامش با ادبیات کودک گره خورده است. وی در خانواده‌ای کم‌بضاعت چشم به جهان گشود و تحصیلات خود را تا مقطع مکتب‌خانه ادامه داد. با وجود این محدودیت‌ها، علاقه وافر او به کتاب و قصه، مسیر زندگی‌اش را رقم زد. آذریزدی در جوانی به تهران مهاجرت کرد و در مشاغل گوناگونی نظیر صحافی و کتاب‌فروشی مشغول به کار شد، اما هیچ‌گاه از مطالعه و نوشتن دست نکشید. نقطه عطف زندگی ادبی آذریزدی، آشنایی او با مجله کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان بود؛ جایی که استعداد و قلم شیوای او شکوفا شد و با خلق آثاری همچون «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب»، جایگاه ویژه‌ای در ادبیات کودک ایران به دست آورد. او را پرشمارش‌ترین نویسنده تاریخ ادبیات کودک و نوجوان ایران می‌دانند که در مجموع، بیش از ۲۰ عنوان کتاب برای کودکان نوشته است.

چهره‌های ماندگار ادبیات کودک و نوجوان ایران
بی‌گمان، ادبیات کودک و نوجوان ایران مرهون تلاش‌های بی‌وقفه نویسندگان و شاعران بسیاری است که هر یک با قلم خود، دنیایی از خیال و اندیشه را برای کودکان این سرزمین آفریده‌اند. از جمله مطرح‌ترین این چهره‌ها می‌توان به جبار باغچه‌بان (بنیان‌گذار نخستین کودکستان ایران و از پیشگامان ادبیات کودک)، صمد بهرنگی (نویسنده ماندگار «ماهی سیاه کوچولو»)، محمود حکیمی (پدر ادبیات مذهبی کودک و نوجوان)، فریده فرجام، پروین دولت‌آبادی، احمدرضا احمدی، عباس یمینی شریف، مصطفی رحماندوست (با بیش از ۳۱۴ اثر و انتشار بیش از ۶ میلیون نسخه از آثارش) و محمود کیانوش اشاره کرد. همچنین فرهاد حسن‌زاده از نویسندگان معاصر این حوزه است که تاکنون بیش از ۱۳۰ کتاب برای کودکان، نوجوانان و بزرگسالان منتشر کرده و جوایز مهمی در ایران و خارج از کشور دریافت کرده است.

۶ کتاب ماندگار حوزه ادبیات کودکان و نوجوانان
در ادامه، به معرفی شش کتاب تأثیرگذار و ماندگار این حوزه می‌پردازیم که هر کدام به نوعی، بخشی از خاطرات شیرین کودکی و نوجوانی نسل‌های مختلف ایرانی را شکل داده‌اند:

۱. مجموعه «قصه‌های خوب برای بچه‌های خوب» (مهدی آذریزدی)
مشهورترین اثر مهدی آذریزدی و بی‌گمان یکی از پرمخاطب‌ترین کتاب‌های کودک در ایران است. این مجموعه در هشت جلد منتشر شده و شامل داستان‌هایی برگرفته از متون کهن فارسی همچون کلیله و دمنه، مرزبان‌نامه، مثنوی مولوی، سندبادنامه و قابوسنامه است که در قالبی ساده و آموزنده برای کودکان روایت شده‌اند.

۲. «ماهی سیاه کوچولو» (صمد بهرنگی)
این داستان تمثیلی که در زمستان سال ۱۳۴۶ نوشته شده، یکی از خواندنی‌ترین داستان‌های کودکانه است که اگرچه در ظاهر برای کودکان به نظر می‌رسد، اما لایه‌های عمیق‌تری از معنا را در خود جای داده است. ماهی سیاه کوچولو داستان کنجکاوی، جسارت و تلاش برای کشف ناشناخته‌هاست؛ روایتی که هنوز هم پس از دهه‌ها، برای کودکان و نوجوانان جذاب و آموزنده است.

۳. «زیبا صدایم کن» (فرهاد حسن‌زاده)
یکی از پرفروش‌ترین و محبوب‌ترین رمان‌های نوجوان ایرانی در سال‌های اخیر. این کتاب داستان نوجوانی را روایت می‌کند که با چالش‌های زندگی دست‌وپنجه نرم می‌کند و در مسیر رشد و بلوغ، با مسائلی همچون هویت، دوستی و مسئولیت‌پذیری روبرو می‌شود.

۴. مجموعه آثار محمود حکیمی با موضوع دینی و تاریخی
محمود حکیمی از نخستین نویسندگانی بود که پیش از انقلاب اسلامی، کتاب‌هایی با موضوعات اسلامی برای کودکان و نوجوانان نوشت. آثار او با زبانی ساده و روان، مفاهیم عمیق دینی و تاریخی را برای نسل جوان تبیین کرده و به همین دلیل، او را «پدر ادبیات مذهبی کودک و نوجوان» می‌نامند.

۵. «گربه ناقلا» (مهدی آذریزدی)
یکی دیگر از آثار ماندگار مهدی آذریزدی که با زبانی شیرین و طنزآمیز، داستان‌هایی ساده و آموزنده را برای کودکان روایت می‌کند. این کتاب از جمله آثاری است که کودکان را با مفاهیم اخلاقی و انسانی به زبانی دلنشین آشنا می‌سازد.

۶. مجموعه اشعار و داستان‌های مصطفی رحماندوست
رحماندوست با بیش از سه دهه فعالیت در زمینه ادبیات کودکان و نوجوانان و تألیف بیش از ۳۱۴ اثر، یکی از پرکارترین و تأثیرگذارترین چهره‌های این حوزه به شمار می‌رود. آثار او با زبانی شاعرانه و تصاویری جذاب، همواره مورد استقبال کودکان و مربیان قرار گرفته است.

سخن پایانی
هجدهم تیرماه، روز ملی ادبیات کودکان و نوجوانان، اگرچه به صورت نمادین در تقویم کشور ثبت شده، اما نباید فراموش کرد که این مناسبت، فراتر از یک نام‌گذاری ساده، می‌تواند بهانه‌ای باشد برای توجه جدی‌تر به مقوله کتاب و کتابخوانی در میان کودکان و نوجوانان. متأسفانه هنوز در کشور ما از این فرصت‌ها و بهانه‌ها برای ترویج فرهنگ کتابخوانی در میان کودکان و نوجوانان بهره‌گیری چندانی نمی‌شود. شاید وقت آن رسیده باشد که با الهام از میراث ماندگار مهدی آذریزدی و دیگر نویسندگان بزرگ این حوزه، گامی جدی‌تر برای ساختن نسلی کتاب‌خوان و آگاه برداریم؛ نسلی که فردای این سرزمین را خواهد ساخت.