راز اختلال بانکی چیست؟ از حمله سایبری تا شایعه کنترل طلا و قطع اینترنت

کد خبر : 12530

21:35

1405/04/07

سونیوز: حالا بیش از دو هفته است که چند بانک بزرگ کشور در خدمات‌رسانی به مشتریان با بحرانی جدی مواجه هستند.

به گزارش آژانس خبری سونیوز، از اولین ساعات صبح روز شنبه ۲۳ خرداد ماه ، متقاضیان دریافت خدمات بانکی با قطع ارائه‌ی خدمات مواجه شدند . کارمندان بانک‌ها نیز در مراجعه‌ی مکرر مشتریان تنها یک جمله را بر زبان می‌اوردند. سیستم قطع شده است .

این بحران در حالی ادامه‌دار شد که هیچ اطلاعیه‌ی رسمی نیز روشن‌گر دلایل عدم دسترسی شهروندان به حساب‌هایشان نبود. همین ابهام و سردرگمی باعث شد به سرعت شایعه‌ای در بازار بپیچد. بانک مرکزی با هدف پیشگیری از ورود پول‌های مردم به بازار طلا و سکه دست به چنین اقدامی زده است.

بالاخره پس از گذشت چند ساعت، صادرات شورای هماهنگی بانک‌ها در اطلاعیه‌ای اعلام کرد در پی حمله سایبری به چهار بانک ملی، تجارت، صادرات و توسعه اطلاعات مشتریان افشا نشده است.

در این اطلاعیه تاکید شد اختلال ناشی از حمله‌ی سایبری محدود بوده است و وعده داده شد بازگشت به شرایط عادی به زودی اتفاق بیفتد. اما همین اختلال محدود تا امروز یعنی دو هفته پس از آغاز بحران تداوم دارد.

حتی علی شریعتی، عضو اتاق بازرگانی نیز در استوری اینستاگرام خود این موضوع را مورد اشاره قرار داد تا بگوید به این گزینه را نیز نباید از نظر دور داشت. لازم به توضیح است با انتشار خبر تفاهم اولیه میان ایران و امریکا برای آغاز مذاکرات شصت روزه قیمت‌ها در بازار طلا و سکه ریزشی چشمگیر را تجربه کرد. بانک مرکزی شش روز پس از اغاز بحران بود که در اطلاعیه‌ای با رد شایعات مطرح‌شده درباره ارتباط اختلال اخیر در بانک‌های ملی، صادرات، تجارت و توسعه صادرات با کنترل بازار ارز و طلا، اعلام کرد: این موضوع کذب محض بوده و زاییده توهمات ذهنی برخی افراد است.

شایعهای دیگر نیز در این میان قابل توجه است. برخی تلاش کردند دلیل حمله‌ی سایبری را اتصال اینترنت بین‌الملل بدانند و همین سبب شد شایعه‌ای در فضای مجازی منتشر شود با این مضمون که این حمله با هدف مسدود کردن دوباره‌ی اینترنت رخ داده است . این شایعه به حدی قوت گرفت که معاون وزیر ارتباطات به ان واکنش نشان داد . بهزاد اکبری، معاون وزیر ارتباطات، پیام امیر سیاح از مدیران وزارت امور اقتصادی و دارایی در دولت سیزدهم را بازنشر کرد و نوشت: «نسبت دادن اختلالات اخیر بانکی به بازگشایی اینترنت بین‌الملل بدون ارائه شواهد فنی، نتیجه‌گیری غیر قابل‌اتکا و غیرکارشناسانه است.» امیرسیاح در شبکهی فیلتر شده‌ی ایکس نوشته بود: «یک‌ماه پیش، متخصصان امنیت_سایبری هشدار می‌دادند زیر حملات شدید هستیم اینترنت بین‌الملل را بازکنید، با روش‌های بی‌خطری میتوان نیاز عموم به اینترنت بین‌الملل را تامین کرد. وزیر ارتباطات بجای توجه، به نصیحت‌کننده‌ها توهین کرد حالاکه مردم گرفتار شده‌اند، کجاست بیاید جواب مردم را بدهد؟»

در حالی که تلاش برای رفع آثار حمله‌ی سایبری اولیه در دستور کار بود، از دوم تیر موج دوم حملات آغاز شد و در این روز بود که شرکت خدمات انفورماتیک اعلام کرد به‌ منظور پیشگیری از هرگونه دسترسی غیرمجاز و صیانت از امنیت داده‌ها و دارایی‌های مشتریان، ارائه خدمات مبتنی بر کارت را به صورت موقت از دسترس خارج کرده است. در ششمین روز تیرماه نیز دو بانک ملی و صادرات بار دیگر با اختلال روبه‌رو شدند و بانک مرکزی در اطلاعیه‌ای تاکید کرد: از نخستین ساعات بروز اختلال، بررسی پیامدهای آن بر امور جاری مردم و فعالان اقتصادی را آغاز کرده و موضوعاتی مانند سررسید و وصول چک‌ها، تأخیر در بازپرداخت اقساط، جریمه دیرکرد تسهیلات، رتبه اعتباری مشتریان و وقفه در ارائه خدمات بانکی را با رویکرد حمایتی در دست بررسی قرار داده است.

این نهاد تأکید کرد هیأت عامل بانک مرکزی تمهیدات لازم را برای کاهش آثار این اختلالات بر مردم و فعالان اقتصادی اتخاذ خواهد کرد تا هیچ‌یک از مشتریان شبکه بانکی به دلیل شرایط خارج از اراده خود متضرر نشوند. پیش از این نیز در سی ام خرداد بانک مرکزی در اطلاعیه‌ای مردم را به صبوری فراخوانده بود.

شهروندان با چه مشکلاتی روبه‌رو هستند؟
حالا اما با گذشت بیش از دو هفته از این اختلال ابعاد بحران بیش از پیش آشکار شده است. در اثر وقوع این اتفاق بسیاری از بازنشستگان و حقوق‌بگیرانی که حقوق‌شان به یکی از بانک‌های درگیر مشکل خصوصا بانک ملی که بزرگترین بانک دولتی ایران است، واریز می‌شد، قادر به دریافت حقوق خودت نشده‌اند. از سوی دیگر با قفل شدن نقل و انتقالات، برخی برای انجام معاملات خود با مشکل روبه‌رو شده‌اند به طوری که یک شهروند به خبرنگار ما گفت من خانه‌ام را فروختم و چک گرفتم اما چون چک متعلق به یکی از بانک‌های دیگر بحران است، قادر به نقد کردن آن نیستم و بحرانم بسیار جدی است. برخی از صاحبان کسب و کار به دلیل این موض.وع مجبور به تعطیل کردن موقت فعالیت خود شده‌اند چرا که نقل و انتقال پول برای آن‌ها ممکن نیست. از سوی دیگر برخی نیز از کسر شدن پول از حساب‌شان و ننشستن در حسابی که پول به ان منتقل شده خبر می‌دهند. این‌ وضعیت زندگی روزمره شهروندان را با مشکل مواجه کرده است.

در این میان شاید رجوع به برخی اطلاعیه‌ها در خصوص مشکل در کار کردن با کارت‌های بانکی ابعاد موضوع را روشن‌تر از قبل کند. چند روز قبل جایگاه‌داران سوخت با صدور اطلاعیه‌ای از شهروندان خواستند برای خرید بنزین با پول نقد به جایگاه‌ها مراجعه کنند. این در حالی است که کمبود پول نقد از یک سو و عادت شهروندان به استفاده از کارت بانکی از سوی دیگر مشکلاتی متعدد را ایجاد کرده است.

از سوی دیگر باید در نظر داشت ممکن است شهروندان بتوانند برای خرید بنزین که قیمتی اندک در قیاس با قیمت سایر اقلام را دارد از پول نقد استفاده کنند اما خرید یک کیلو گوشت به بیش از یک میلیون و هشتصد هزار تومان پول نقد نیاز دارد و این موضوع به مشکلی عمده برای شهروندان بدل شده است . نگاهی به قیمت مواد غذایی نشان می‌دهد خرید سوپرمارکتی ساده برای خانه حداقل نیازمند بیش از یک میلیون تومان پول نقد است. برخی شهروندان در این زمینه به خبرآنلاین گفتند ما تنها برای خرید نان و بنزین و ... مشکل نقدینگی نداریم والا یک سطل ماست نزدیک به دویست تا سیصد هزار تومان است و طبیعی است چنین حجمی از پول نقد در اختیار ما نیست و از پیش از این اختلال بانکی نیز همواره بسیاری از عابربانک‌ها پول نقد یا چک پول برای تحویل نداشتند.

رسانه تلگراف در گزارشی ادعا کرد: کارشناسان امنیتی در اسرائیل به تلگراف گفته‌اند گروه هکری «گنجشک درنده» که یک گروه منتسب به عملیات سایبری اسرائیل است، احتمالا مسئول این حمله باشد. هر چه هست شبکه بانکی و پرداخت کشور در اواخر خرداد و ابتدای تیر ۱۴۰۵ با یکی از مخرب‌ترین و گسترده‌ترین اختلالات سیستمی در تاریخ خود مواجه شد. این اختلالات که ناشی از یک حمله سایبری هماهنگ و چندمرحله‌ای به زیرساخت‌های حیاتی کشور بود، علاوه بر فلج کردن موقت تراکنش‌های خرد و کلان میلیون‌ها شهروند، زنگ خطر جدی را در خصوص میزان تاب‌آوری ساختاری کشور به صدا درآورد.

بخش قابل توجهی از کاربران خبرآنلاین از عقب افتادن حقوق و ناتوانی در پرداخت حقوق کارکنان خبر داده‌اند. یکی از مخاطبان نوشته است: «۱۵ روزه حقوق نگرفتیم چون بانک ملی خرابه، قسط و اجاره خونه عقب افتاده.»

کاربر دیگری نیز اعلام کرده است: «امروز هفتم تیر است هنوز حقوق خردادم را دریافت نکردم.» مشکل در پرداخت اجاره، اقساط و چک‌های بانکی نیز از دیگر دغدغه‌های مطرح‌شده است. یکی از کاربران نوشته: «با قطع بانک ملی داشت چکم برگشت می‌خورد، مجبور شدم قرض بگیرم.»

فرد دیگری هم از نگرانی بابت جریمه دیرکرد اقساط گفته و نوشته است: «بیش از ۱۰ روز است نمی‌توانم قسط وام را پرداخت کنم.» در میان نظرات، مواردی دیده می‌شود که کاربران از ناتوانی در خرید ساده‌ترین مایحتاج زندگی سخن گفته‌اند.

یکی از آنها نوشته است: «یک ساعت تو صف نون ایستادم، پول تو حساب داشتم ولی نتونستم خرید کنم.» کاربر دیگری نیز گفته است: «برای خرید شش تا نون لواش مجبور شدم التماس کنم.» برخی نیز از بلوکه شدن موجودی حساب‌های خود خبر داده‌اند. در یکی از کامنت‌ها آمده است: «سه هفته است پولم تو حساب تجارت قفل شده و هیچ کاری نمی‌توانم انجام بدهم.»

همچنین تعدادی از کاربران نوشته‌اند به دلیل دسترسی نداشتن به پول، مجبور شده‌اند از اطرافیان خود قرض بگیرند تا هزینه‌های روزمره را تأمین کنند. در میان این روایت‌ها، حتی نمونه‌هایی از اختلال در معاملات مسکن و مشکلات درمانی نیز دیده می‌شود. یکی از کاربران نوشته است: «خانه فروختیم اما چک بین‌بانکی نقد نمی‌شود و آواره خانه این و آن شده‌ایم.»

کاربر دیگری هم نوشته است: «باید دکتر می‌رفتم اما هیچ پولی در دسترس نداشتم؛ حتی نان هم در خانه نداشتم.»

مجموعه این اظهارات، تصویری از پیامدهای اختلال بانکی بر زندگی روزمره مردم ارائه می‌دهد؛ پیامدهایی که از تأخیر در دریافت حقوق و پرداخت تعهدات مالی تا دشواری در تأمین ابتدایی‌ترین نیازهای معیشتی را در بر گرفته است.