روز جهانی زنان مهندس

کد خبر : 12499

09:00

1405/04/02

سونیوز: تا به حال فکر کرده‌اید اگر قرار بود پشت فرمان یک خودروی اسپرت بنشینید، زنی که جلیقه ضدگلوله را اختراع کرد از شما محافظت می‌کرد، و ریاضیدانی که اسرار فضاهای پیمانه‌ای را گشود مقصد را محاسبه می‌کرد، باز هم مهندسی را «تخصصی مردانه» می‌دانستید؟ روز جهانی زنان در مهندسی، بهانه‌ای است برای آنکه غبار این کلیشه کهنه را بتکانیم و چهره زنانه پیشرفت را ببینیم.

به گزارش آزانس خبری سونیوز، روز بیست‌وسوم ژوئن، برابر با دوم تیرماه بار دیگر بهانه‌ای برای بازاندیشی در یکی از ماندگار‌ترین کلیشه‌های ذهنی بشر پیدا می‌کند؛ کلیشه‌ای که مهندسی را تخصصی مردانه می‌پندارد. «روز جهانی زنان مهندس» کارزاری بین‌المللی است که نه‌تنها جایگاه زنان را در این عرصه بالا می‌برد، بلکه چشم‌ها را به روی فرصت‌های شغلی شگفت‌انگیزی می‌گشاید که برای دختران در این صنعت پر‌هیجان وجود دارد. این روز، دستاوردهای برجسته زنان مهندس را در سراسر جهان گرامی می‌دارد و ثابت می‌کند جایی که اراده و استعداد زنانه پا می‌گذارد، دیوارهای جنسیتی فرو می‌ریزند.

گاه‌شمار مهندسی زنان؛ از نخستین مدرک تا گشودن قفل آسمان
داستان زنان مهندس، داستانی سرشار از «اولین»هاست. در سال ۱۸۷۶، الیزابت براگ با دریافت مدرک کارشناسی مهندسی عمران از دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، به‌عنوان نخستین زن در ایالات متحده که مدرک مهندسی گرفت، نام خود را جاودانه کرد. با شعله‌ور شدن آتش جنگ جهانی اول بین سال‌های ۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸، شمار زیادی از زنان بریتانیایی وارد کارخانه‌ها و کارگاه‌های مهمات‌سازی شدند و وظایف فنی‌ای را بر عهده گرفتند که پیش‌تر در انحصار مردان بود. هرچند با پایان جنگ، بسیاری از این زنان به حاشیه رانده شدند، گروهی از آنان به رهبری راشل پارسونز و لیدی کاترین پارسونز در سال ۱۹۱۹ «انجمن مهندسی زنان» (WES) را بنیان نهادند تا هم مسیر ماندگاری زنان در نقش‌های فنی را هموار کنند و هم علیه موانع قانونی و اجتماعی لابی کنند.

در ادامه این مسیر پر‌فراز و نشیب، در سال ۱۹۲۷ دوروتی دونالدسون بوکانان نخستین زنی شد که به عضویت مؤسسه مهندسان عمران بریتانیا درآمد و راه را برای پذیرش حرفه‌ای زنان گشود. دهه‌ها بعد، در سال ۱۹۹۴، انجمن مهندسان برق و الکترونیک (IEEE) برنامه جهانی «زنان در مهندسی» را برای پشتیبانی از مهندسان و دانشمندان زن و افزایش مشارکت آنان راه‌اندازی کرد و این جریان را از یک مبارزه محلی به شبکه‌ای جهانی بدل ساخت.

چگونه این روز را به حرکتی ماندگار بدل کنیم؟
روز جهانی زنان در مهندسی صرفاً یک نماد تقویمی نیست؛ فراخوانی است برای کنش. نخستین گام، جشن گرفتن دستاوردهاست: کافی است امروز زمانی را به مطالعه کارهای باورنکردنی زنانی اختصاص دهیم که طی یک سده گذشته چهره مهندسی را دگرگون کرده‌اند. اما اگر می‌خواهید اثری پایدار‌تر بگذارید، می‌توانید با کمک مالی به این جنبش، پیام آن را به مدارس و کالج‌هایی برسانید که به‌طور ویژه بر ترویج مهندسی برای دختران متمرکزند. همچنین، به اشتراک‌گذاری اطلاعات این روز با دوستان و شبکه‌های اجتماعی، دایره آگاهی را گسترش می‌دهد. هدف نهایی آن است که چشم‌انداز مهندسی آینده را شمار برابری از مردان و زنان بسازند تا با هم، بر شتاب پیشرفت بیفزاییم.

تاریخچه‌ای به رنگ پایداری؛ از خاکستر جنگ تا حمایت یونسکو
نخستین بارقه‌های رسمی این روز در سال ۲۰۱۴ و در نود و پنجمین سالگرد تأسیس انجمن مهندسی زنان در بریتانیا زده شد. شور و استقبال بین‌المللی چنان بالا گرفت که در سال ۲۰۱۶، یونسکو حمایت خود را از آن اعلام کرد و یک سال بعد، در ۲۰۱۷، این مناسبت رسماً چهره‌ای جهانی به خود گرفت. ریشه‌های این حرکت به همان زنان بازمی‌گردد که پس از جنگ جهانی اول حاضر نشدند دوباره پشت دیوارهای خانه محو شوند و انجمنی خیریه بنا کردند تا آموزش، شبکه‌سازی و لابی‌گری حرفه‌ای را در روزگاری پیش ببرند که بیشتر نهادهای مهندسی حتی درهای خود را به روی زنان باز نمی‌کردند.

حقایقی که ذهن شما را درباره مهندسان زن دگرگون می‌کند
با وجود پیشرفت‌های چشمگیر، هنوز راه درازی در پیش است. تحلیل‌های EngineeringUK نشان می‌دهد زنان در سال ۲۰۲۱ تنها حدود ۱۶/۵ درصد از نیروی کار مهندسی بریتانیا را تشکیل می‌دادند. با این حال، همان اقلیتِ کوچک، موج‌هایی عظیم آفریده‌اند. ادیت کلارک، مهندس برق آمریکایی، با ابداع «محاسبه‌گر کلارک» در دهه ۱۹۲۰، معادلات پیچیده خطوط انتقال نیرو را به ابزاری قابل‌استفاده برای شرکت‌ها بدل کرد و تحلیل سیستم‌های قدرت را متحول ساخت. در اوج جنگ جهانی دوم، بئاتریس «تیلی» شیلینگ، مهندس بریتانیایی، نقص مرگبار خاموشی موتور هواپیماهای اسپیت‌فایر و هاریکِین هنگام شیرجه را با طراحی حلقه‌ای برنجی کوچک و ساده برطرف کرد؛ قطعه‌ای که به «روزنه خانم شیلینگ» شهرت یافت و عملکرد رزمی را به‌کلی بهبود بخشید.

چند دهه بعد، استفانی کولک، شیمی‌دان و دانشمند مواد، با کشف الیاف آرامیدی، ماده‌ای را به جهان هدیه داد که با نام تجاری کِولار می‌شناسیم؛ الیافی که پنج برابر محکم‌تر از فولاد است و طراحی جلیقه‌های ضد‌گلوله، تایرها و مصالح ساختمانی را برای همیشه دگرگون کرد. جدا از این نوآوری‌های فردی، پژوهش‌ها نیز نشان می‌دهد تیم‌های مهندسی با تنوع جنسیتی بالاتر، ایده‌های نوآورانه‌تر و ثبت اختراعات تأثیرگذار‌تری تولید می‌کنند، زیرا دیدگاه‌های گوناگون، پیش‌فرض‌ها را به چالش می‌کشند و حل مسئله را بهبود می‌بخشند.

زنانی که پا به دنیای مهندسی گذاشته‌اند، تنها فناوری نساخته‌اند، بلکه خودِ استانداردهای ایمنی را نیز بازنویسی کرده‌اند. استانداردهایی که دهه‌ها بر اساس بدن و الگوهای استفاده مردانه تدوین می‌شد، به خطرات بیشتری برای زنان در تصادفات خودرو و تجهیزات حفاظتی دامن می‌زد. تلاش مهندسان زن و متخصصان عوامل انسانی، این شکاف‌ها را آشکار کرد و به تغییر مقررات و طراحی‌هایی انجامید که امروز از طیف گسترده‌تری از انسان‌ها محافظت می‌کنند.

زنان موفق ایرانی در علوم مهندسی

مریم میرزاخانی
سال ۱۳۵۶ شاهد تولد یکی از ستاره های فراموش‌نشدنی سپهر ریاضیات ایران بود. مریم میرزاخانی که در دبیرستان فرزانگان تحصیل می کرد، اولین دانش آموز دختری بود که با دریافت مدال طلای کشوری به تیم ملی المپیاد ریاضی راه یافت. او جواب اعتماد مربیانش را با دو طلای پیاپی جهانی داد. مریم یکی از کسانی بود که از تصادف اتوبوس دانشجویان شرکت کننده در بیست و دومین دورهٔ مسابقات ریاضی جان سالم به در برده بود.

میرزاخانی پس از پایان تحصیلات ریاضی در دانشگاه شریف، برای ادامه تحصیل در مقطع دکترا راهی آمریکا شد و تحت نظر کورتیس مک‌مولن، از برندگان مدال فیلدز مدرک phd را دریافت کرد. تقدیر این بود که خود او در سال ۲۰۱۴ به خاطر تحقیق در زمینه «دینامیک و هندسه سطوح ریمانی و فضاهای پیمانه‌ای آنها» به عنوان اولین زن برنده جایزه فیلدز، همسطح نوبل ریاضی شود. حتی به خاطر سپردن نام این تحقیق هم چندان آسان نیست.
میرزاخانی از سال ۱۳۹۲ به سرطان مبتلا شده بود و پس از چهار سال این بیماری مهلک به مغز استخوانش نفوذ کرد. سرانجام این نابغه ریاضیات در ۲۳ تیر ۱۳۹۶ فرشته مرگ را در آغوش کشید. اتحادیه بین‌المللی انجمن‌های ریاضی جهان برای بزرگداشت یاد میرزاخانی روز تولد او (۲۲ اردیبهشت) را به عنوان «روز جهانی زن در ریاضیات» نامگذاری کرده است.

پریسا تبریز
پریسا متولد ۱۹۸۳ است و پدری ایرانی و مادری لهستانی دارد. او تاکید کرده که تا پیش از ورود به دانشگاه چندان با کامپیوتر سر و کار نداشته اما حالا «شاهزاده امنیت» گوگل است. تبریز از دوازده سال پیش به استخدام گوگل درآمده و از ۲۰۱۱ مدیریت بخشی را برعهده دارد که سیصد هکر چیره دست از سراسر دنیا را زیر یک چتر گردآورده است. وی هم اکنون سرپرستی بخش امنیت مرورگر محبوب کروم را برعهده دارد. تا چند سال قبل نام پریسا تبریز در فهرست ۳۰ چهره برجسته فناوری با کمتر از ۳۰ سال سن در کنار افرادی چون مارک زاکربرگ قرار داشت.

انوشه انصاری
اغلب ایرانی ها انوشه را تنها به واسطه سفر ۹ روزه به فضا می شناسند اما موفقیت ها و خدماتش به علم به مراتب بیشتر از یک سفر تفریحی است. وی ۲۱ شهریور ۱۳۴۵ در مشهد به دنیا آمد اما در ۱۸ سالگی همراه خانواده راهی آمریکا شد. انوشه از کودکی عاشق نجوم و فضا بود اما در دانشگاه رشته مهندسی الکترونیک و علوم رایانه را انتخاب کرده و در نهایت از دانشگاه جورج واشنگتن مدرک کارشناسی ارشد مهندسی الکترونیک را دریافت کرد. وی کارشناسی ارشد دوم خود را هم در رشته ستاره شناسی اخذ کرده است.

انصاری جدای از تحصیلات در زمینه کسب و کار بسیار موفق است و از این راه به درآمد قابل توجهی دست پیدا کرده است. وی مؤسس، رئیس هیئت مدیره و مدیر عامل شرکت فناوری ارتباط از راه دور تله کام بود که سال ۲۰۰۱ در ازای ۱۰.۸ میلیون دلار از سهام سونوس مبادله شد. او همچنین هم بنیانگذار و مدیرعامل کمپانی Prodea Systems است.

در کارنامه وی افتخارات و جوایزی نظیر کارآفرین برتر، تاجر موفق، جایزه نوآور سیمونز و جایزه ملی پیشگامان فضای ایالات متحده دیده می شود. او مدت کوتاه سفر خود به فضا را هم به پژوهش در مورد علل کم‌خونی و تأثیر تشعشعات فضایی بر روی فضانوردان ساکن در ایستگاه بین‌المللی فضایی اختصاص داد.

فریناز کوشانفر
فریناز سال ۱۳۵۵ در تهران به دنیا آمد. پدر او پزشک و پدربزرگش یک ارتشی بود که برای ماری کوری احترام زیادی قائل بودند و به همین خاطر فریناز را تشویق کردند به سراغ تحصیل در علوم جدید برود. این محقق برجسته دوران دبیرستان و کارشناسی برق را در دبیرستان معتبر فرزانگان و دانشگاه شریف طی کرده و سپس برای ادامه تحصیل راهی ایالات متحده شد.او رشته برق و کامپیوتر دانشگاه UCLA را برای مقطع کارشناسی ارشد انتخاب کرد. کوشانفر سپس برای دریافت دکترا راهی دانشگاه برکلی، از بهترین مراکز آموزشی آمریکا شد و به خاطر پاس کردن تعداد زیادی از واحدهای آمار و احتمال همزمان فوق لیسانس این رشته را هم اخذ کرد. وی هم اکنون مشغول تدریس در دانشگاه کالیفرنیا سن دیگو است.

از افتخارات و جوایز فریناز کوشانفر باید به جایزه مخترع جوان سال دانشگاه MIT در ۲۰۰۸ اشاره کرد که به خاطر طراحی نوعی از میکروتراشه ها به وی اهدا شد. او همچنین در سال ۲۰۱۱ به عنوان یکی از نخبگان علوم جدید و مهندسی از دست اوباما جایزه گرفت. نشریه تکنولوژی ریویو هم او را به عنوان یکی از ۳۵ مخترع برتر جوان دنیا برگزیده است.

مونا جراحی
جراحی تنها ایرانی است که نشان «استعداد برتر حرفه‌ای جوان سال» را در میان ۱۰۲ نامزد از باراک اوباما دریافت کرده است. او در سال ۱۳۵۵ در تهران به دنیا آمد و پس از اخذ لیسانس برق در دانشگاه صنعتی شریف، برای تحصیل در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا راهی دانشگاه استنفورد شد. جراحی مقطع پسادکترا و تحقیقات کاربردی خود را هم در همین مرکز صورت داد.

پروفسور مونا جراحی یکی از تاثیرگذارترین دانشمندان و محققان ارشد دانشکده علوم کامپیوتر و آزمایشگاه الکترونیک تراهرتز دانشگاه میشیگان است. فناوری تراهرتز بخشی از طیف الکترومغناطیس است که بین فرکانس امواج نور و فرکانس امواج رادیویی قرار می گیرد. این فناوری در زمینه های پزشکی، دارویی و ماشین آلات کاربرد فراوانی دارد و دریافت جایزه استعداد برتر هم مدیون همین موفقیت ها بود. از دیگر افتخارات وی می توان به جایزه پیشگامان مهندسی از آکادمی ملی بنیاد مهندسی «گرِینجر»، جایزه پیشرفت شغلی زودهنگام از بنیاد ملی علوم و جایزه محققین جوان از دفتر تحقیقات نظامی آژانس پروژه‌های دفاعی پیشرفته اشاره نمود. از نظر او سیستم آموزشی ایران بیشتر بر اساس دانش اداره می شود و از نظر تجربه و کارهای تحقیقی کمبود دارد؛ این در حالی است که سیستم آموزشی آمریکا بیشتر بر حس کنجکاوی مبتنی است.

شیده دشتی
شیده دشتی، برنده جایزه پژوهشی «والتر هوبر» انجمن مهندسان عمران آمریکا در سال ۲۰۲۱ شد.دشتی که دانشیار مهندسی عمران در دانشگاه کلورادو – بولدر است درزمینهٔ مهندسی خاک و زلزله‌ پژوهش می‌کند. شیده دشتی تحصیلات کارشناسی خود را در دانشگاه کرنل آمریکا و دوره کارشناسی ارشد و دکتری خود را در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی گذرانده است. او نخستین زن ایرانی است که این جایزه را از آن خود کرد. سال گذشته دکتر امیر آقاکوچک، دیگر مهندس ایرانی بود که به این جایزه رسید.

در نهایت می توان چننین گفت که روز جهانی زنان مهندس، تنها تجلیل از گذشته نیست؛ سکویی است برای جهش به سوی آینده‌ای که در آن، مهندسی با همه رنگ‌ها و صداهایش معنا می‌یابد. فردا، فرصتی است تا هر یک از ما، به سهم خود، پیچ و مهره‌ای در ساختن این آینده فراگیر باشیم.