روز جهانی تنوع زیستی

کد خبر : 12366

22:00

1405/03/01

سونیوز: تصور کنید در یک صبح بهاری از خواب بیدار می‌شوید، اما سکوتی مرگبار همه جا را فرا گرفته است. دیگر نه آوازی از پرنده‌ای به گوش می‌رسد، نه وزوز زنبوری در میان گل‌ها، و نه طعم واقعی یک میوه تابستانی را به خاطر می‌آورید. این، پایان یک فیلم علمی-تخیلی ترسناک نیست؛ این پیش‌نمایش خاموش و هولناکی از جهانی است که با هر انقراض، با هر هکتار جنگل‌زدایی، و با هر درجه گرمایش زمین، یک قدم به آن نزدیک‌تر می‌شویم. اما هنوز پرده نهایی فرو نیفتاده است و درست در همین نقطه، یک روز خاص در تقویم جهانی، نوری از جنس آگاهی و عمل را روشن نگه می‌دارد.

به گزارش آژانس خبری سونیوز، در تقویم جهانی یک مناسب خاص خودنمایی می‌کند به طوری که حیات و ممات تمدن بشری به آن گره خورده است: اول خرداد ماه، روز جهانی تنوع زیستی بوده و این روز، بسیار فراتر از یک نامگذاری ساده توسط سازمان ملل متحد است. این مناسبت یک تلنگر جمعی، یک لحظه مکاشفه و یک فراخوان فوری برای نجات ملیله رنگارنگ حیات بر روی زمین است.

روز جهانی تنوع زیستی، سالگرد تصویب «کنوانسیون تنوع زیستی» است؛ معاهده‌ای که در سال ۱۹۹۲، جهان را متعهد کرد تا از گهواره حیات محافظت کند. اما امروز، سه دهه بعد، در حالی که دانشمندان هشدار می‌دهند که در میانه «ششمین انقراض بزرگ» به سر می‌بریم، پرسش دیگر این نیست که "چرا باید اهمیت دهیم؟"، بلکه این است که "چگونه می‌توانیم این رشته‌های در حال گسست را دوباره به هم پیوند بزنیم؟" شعار سال ۲۰۲۶، **"اقدام محلی برای اثرگذاری جهانی"** ، پاسخ استراتژیک و مبتنی بر امید به این پرسش است؛ شعاری که به ما یادآوری می‌کند زمین زیر پایمان، هر چقدر هم کوچک، نقطه شروع یک انقلاب بزرگ است.

روز جهانی تنوع زیستی ۲۰۲۶: اقدام محلی برای اثرگذاری جهانی
روز جهانی تنوع زیستی، که هر ساله در ۲۲ مه (اول خرداد) برگزار می‌شود، یک فراخوان جهانی و پرشور برای تأمل در عمیق‌ترین راز خلقت به شمار می‌رود: شبکه شگفت‌انگیز و درهم‌تنیده حیات. روز جهانی تنوع زیستی تجلی اراده جمعی بشریت برای حفاظت از ارزشمندترین سرمایه‌ای است که نه تنها به ما ارث رسیده، بلکه از نسل‌های آینده به امانت گرفته‌ایم. این گنجینه بی‌بدیل، تنها به شمارش گونه‌های گیاهی و جانوری محدود نمی‌شود، بلکه تنوع ژنتیکی درون هر گونه، گوناگونی اکوسیستم‌ها و تعاملات پیچیده‌ای را در بر می‌گیرد که حیات را بر روی کره زمین ممکن ساخته است.

تاریخچه روز جهانی تنوع زیستی
تاریخچه نام‌گذاری این روز، روایتگر بیداری تدریجی وجدان جمعی انسان است. نقطه عطف این مسیر به سال ۱۹۹۲ بازمی‌گردد؛ زمانی که متن توافق‌شده «کنوانسیون تنوع زیستی» (CBD) در تاریخ ۲۲ مه در نایروبی به تصویب رسید. این سند تاریخی، که بعدها در «اجلاس زمین» در ریودوژانیرو برای امضا گشوده شد و از ۲۹ دسامبر ۱۹۹۳ لازم‌الاجرا گردید، نخستین تلاش جامع جهانی برای پیوند زدن حفاظت از طبیعت با توسعه پایدار بود. هدف کنوانسیون تنوع زیستی، حفاظت از تنوع زیستی، استفاده پایدار از اجزای آن، و سهیم شدن عادلانه و برابر در مزایای حاصل از کاربرد منابع ژنتیکی است. در ابتدا، ۲۹ دسامبر به عنوان روز جهانی تنوع زیستی گرامی داشته می‌شد، اما در دسامبر سال ۲۰۰۰، مجمع عمومی سازمان ملل متحد این تاریخ را به ۲۲ مه تغییر داد. این تغییر، هم برای بزرگداشت سالگرد تصویب متن کنوانسیون در ۲۲ مه ۱۹۹۲ بود و هم برای آنکه این روز مهم بتواند توجه شایسته جهانی را فارغ از تعطیلات پایان سال میلادی به خود جلب کند.

اهمیت حیاتی تنوع زیستی
اهمیت تنوع زیستی را نمی‌توان صرفاً در اعداد و ارقام خلاصه کرد، چرا که تار و پود حیات بشر با آن عجین شده است. از هوایی که تنفس می‌کنیم و آبی که می‌نوشیم تا غذایی که مصرف می‌کنیم و داروهایی که شفایمان می‌بخشد، همگی محصول مستقیم و غیرمستقیم اکوسیستم‌های سالم و متنوع هستند. تنوع زیستی زیربنای امنیت غذایی ماست و با کنترل آفات، غنی‌سازی خاک و گرده‌افشانی، پایداری کشاورزی را تضمین می‌کند. سیستم‌های طبیعی، همچون سپری در برابر بلایای طبیعی عمل کرده و با تنظیم اقلیم، نقشی حیاتی در مقابله با تغییرات اقلیمی ایفا می‌نمایند. هرگونه اختلال در این چرخه‌های حیاتی، سلامت جسمی و روانی انسان را به طور مستقیم تهدید می‌کند و دسترسی ما به غذا، آب سالم و داروهای طبیعی را به خطر می‌اندازد.

بحران انقراض و تهدیدهای پیش رو
با این حال، حقیقتِ درهم‌تنیده با این زیبایی، روایتی دردناک است: ما در میانه یک بحران عظیم تنوع زیستی قرار داریم. نرخ کنونی انقراض گونه‌ها که عمدتاً ناشی از فعالیت‌های انسانی مانند تخریب زیستگاه‌ها، بهره‌برداری بی‌رویه، آلودگی و تغییرات اقلیمی است، به‌مراتب از نرخ طبیعی آن فراتر رفته و دانشمندان از آن با عنوان «ششمین انقراض بزرگ» یاد می‌کنند. برآوردها نشان می‌دهد که درصد قابل توجهی از گونه‌های پستانداران و پرندگان در معرض خطر انقراض قرار دارند. این بحران، زنگ خطری است که نه تنها برای گونه‌های دیگر، بلکه برای بقای خود ما نیز به صدا درآمده است.

چهارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال
برای پاسخ به این چالش بی‌سابقه، جهان با یک برنامه عملیاتی جسورانه به نام «چهارچوب جهانی تنوع زیستی کونمینگ-مونترال» که در دسامبر ۲۰۲۲ به تصویب ۱۹۶ کشور رسید، گام به میدان گذاشت. این توافقنامه که شامل ۴ هدف و ۲۳ نشانه مشخص است، همچون قطبنمایی برای معکوس کردن روند نابودی تنوع زیستی تا سال ۲۰۳۰ عمل می‌کند. در قلب این توافق، هدف بلندپروازانه «۳۰ در ۳۰» قرار دارد که کشورها را متعهد می‌سازد تا سال ۲۰۳۰، حداقل ۳۰ درصد از مساحت خشکی‌ها، آب‌های داخلی و اقیانوس‌های جهان را تحت حفاظت و مدیریت مؤثر قرار دهند.

شعار ۲۰۲۶: اقدام محلی برای اثرگذاری جهانی
شعار روز جهانی تنوع زیستی ۲۰۲۶، «اقدام محلی برای اثرگذاری جهانی»، دقیقاً بر این نکته تأکید دارد که موفقیت در دستیابی به اهداف جهانی حفاظت از تنوع زیستی، در گرو اقدامات کوچک و متعهدانه در سطح محلی است. این شعار، پارادایمی جدید را معرفی می‌کند: هر جامعه، هر شهر، هر روستا و هر فرد، یک بازیگر کلیدی در صحنه جهانی حفاظت از طبیعت است. از ایجاد یک باغچه کوچک برای گرده‌افشان‌ها در بالکن خانه گرفته تا مشارکت در برنامه‌های احیای زیستگاه‌های محلی، هر اقدام ریز و درشتی موجی ایجاد می‌کند که می‌تواند به جریانی عظیم برای نجات کره زمین تبدیل شود. این شعار، هم از دولت‌ها می‌خواهد تا بسترهای لازم برای مشارکت همگانی را فراهم آورند و هم از تک‌تک مردم دعوت می‌کند تا با احساس مسئولیت، در ساختن آینده‌ای پایدار سهیم شوند.

نتیجه‌گیری: پیمانی دوباره با طبیعت
روز جهانی تنوع زیستی، فرصتی است برای تجدید پیمان با طبیعت و پذیرش این حقیقت که ما نه جدا از طبیعت، بلکه جزئی از آن هستیم. این روز به ما یادآوری می‌کند که سرنوشت ما با تار و پود حیات گره خورده و حفاظت از هر موجود زنده، از بزرگترین نهنگ‌ها تا ریزترین میکروارگانیسم‌های خاک، حفاظت از آینده خود ماست. بگذارید این روز را نه فقط با شعار، بلکه با شعور و عمل جشن بگیریم و به یاد داشته باشیم که زمین، این تنها خانه ما، با رهبری خردمندانه ما در سطح محلی، می‌تواند دوباره به بهشتی برای تمامی اشکال حیات بدل شود.