ایران، رکورددار طولانی‌ترین قطعی متوالی اینترنت در جهان

کد خبر : 12230

18:00

1405/01/31

سونیوز: در پنجاه و یکمین روز قطعی سراسری اینترنت ناشی از درگیری‌های نظامی، ششمین گزارش کیفیت اینترنت ایران نه در یک نشست خبری با حضور فعالان و مدیران، بلکه در قالب فایل پی‌دی‌افی هشت مگابایتی منتشر شد که دریافت آن از طریق پیام‌رسان داخلی «بله»، نیم‌ساعت زمان برد. این گزارش تأیید می‌کند که ایران اکنون رکورددار طولانی‌ترین قطعی متوالی اینترنت در جهان است و با ۳۹ درصد سانسور دامنه‌ها، پس از چین و میانمار در جایگاه سوم جهانی محدودیت اینترنت ایستاده است.

یه گزارش آژانس خبری سونیوز، ششمین گزارش کیفیت اینترنت کشور در شرایطی منتشر گردید که مراسم رونمایی از آن، برخلاف دوره‌های پیشین، نه با حضور فعالان حوزه دسترسی آزاد به اطلاعات و نه با مشارکت مدیران و اعضای انجمن تجارت الکترونیک همراه بود. این گزارش که پیش‌تر چندین نوبت به دلیل رویدادهای سیاسی و امنیتی به تعویق افتاده بود .یک نوبت به واسطه حوادث دی‌ماه ۱۴۰۴ و نوبتی دیگر به دلیل آغاز درگیری نظامی میان اسرائیل و آمریکا با ایران در تاریخ نهم اسفندماه این‌بار در هیاهوی قطعی گسترده اینترنت، صرفاً در قالب یک فایل پی‌دی‌اف برای خبرنگاران ارسال گردید. طنز تلخ ماجرا آن‌جا بود که دریافت همین فایل با حجمی کمتر از هشت مگابایت در بستر پیام‌رسان داخلی «بله»، در پنجاه‌ویکمین روز از قطعی سراسری اینترنت ناشی از شرایط جنگی، نزدیک به نیم‌ساعت زمان به خود اختصاص داد.

این گزارش همان‌گونه که از پنج نسخه پیشین آن انتظار می‌رفت، بار دیگر تأیید می‌کند که نام ایران در میان فهرست ده کشوری به چشم می‌خورد که بدترین وضعیت را از حیث تعدد و تداوم قطعی اینترنت تجربه می‌نمایند. داده‌های منتشرشده در این سند به‌روشنی گواهی می‌دهند که وضعیت موجود در مقایسه با نخستین دوره انتشار این گزارش در تابستان ۱۴۰۲، نه تنها بهبود نیافته، بلکه بر خلاف وعده‌های مکرر دولت چهاردهم مبنی بر کاهش محدودیت‌ها و ارتقای سرعت و کیفیت شبکه، هیچ‌یک از این شاخص‌ها دستخوش تغییر مثبت نگردیده است. در یک دستاورد تأسف‌بار و کم‌سابقه، ایران اینک رکورددار طولانی‌ترین بازه زمانی قطع متوالی اینترنت از نهم اسفندماه تا زمان انتشار گزارش شده است. افزون بر این، در حوزه سانسور و مسدودسازی محتوا نیز ایران گوی سبقت را از بسیاری از کشورها ربوده است. یافته‌های این گزارش تصریح می‌کند که ۳۹ درصد از دامنه‌های مورد پایش و بررسی در ایران با فیلترینگ مواجه هستند و این کشور از این منظر، پس از چین و میانمار، در جایگاه سوم جهانی ایستاده است.

سه دوره قطعی سراسری در طول کمتر از یک سال
کمیسیون اینترنت انجمن تجارت الکترونیک در ششمین ویراست از گزارش کیفیت اینترنت، به‌طور مشخص سه دوره مجزای قطعی و اختلال گسترده در سال ۱۴۰۴ را مورد کاوش و تحلیل قرار داده است. دوره نخست به قطعی کامل اینترنت از تاریخ هجدهم تا بیست‌وهشتم دی‌ماه بازمی‌گردد. بنا بر تازه‌ترین به‌روزرسانی‌های منتشرشده از سوی بانک جهانی، ایران در زمره کشورهایی دسته‌بندی شده که در سال ۲۰۲۶ میلادی بالاترین میزان رخدادهای مرتبط با قطعی کامل اینترنت را به خود اختصاص داده‌اند.

دومین دوره از اختلالات و محدودیت‌ها به بازه زمانی بیست‌وهشتم دی‌ماه تا هفتم بهمن‌ماه مربوط می‌شود؛ مقطعی که در آن سیاست موسوم به «وایت‌لیست» یا اینترنت سفید به اجرا گذارده شد و دسترسی‌ها به شکل بسیار محدود و گزینشی تنها به شمار اندکی از تارنماهای بین‌المللی برقرار گردید. تدوین‌کنندگان این گزارش با صراحت اعلام می‌دارند که در این فاصله زمانی، «تئوری نادرست و به‌شدت پرهزینه اینترنت سفید» مورد آزمون و خطا قرار گرفت. ایده بنیادین این رویکرد آن بود که با خارج‌سازی فهرستی سفید از چندین هزار وب‌سایت از زیر سایه فیلترینگ و اختصاص آن به گروه‌های خاصی از کاربران، بتوان از به‌کارگیری ابزارهای تغییردهنده نشانی اینترنتی (VPN) جلوگیری به‌عمل آورد. گزارش مذکور تأکید می‌ورزد که پیاده‌سازی همین راهبرد اشتباه، خود به عاملی برای طولانی‌تر شدن دوره قطعی اینترنت در دی‌ماه بدل شد تا آن‌که سرانجام در تاریخ هفتم بهمن، اتصال اینترنت همراه با اختلالات شدید و محدودیت‌های فراگیر دوباره برقرار گردید.

در تضاد آشکار با ادعاهای پیشین مبنی بر توانمندی شبکه ملی اطلاعات در ارائه خدمات پایدار به کاربران، داده‌های این گزارش نشان می‌دهد که از هجدهم دی‌ماه تا هفتم بهمن‌ماه، حتی دسترسی به سرویس‌های داخلی که میزبانی آن‌ها در داخل مرزهای جغرافیایی کشور صورت می‌پذیرفت نیز با قطعی و اختلال مواجه بوده است.

سومین دوره قطعی اینترنت، هم‌زمان با آغاز درگیری‌های نظامی در نهم اسفندماه آغاز گردید و تا زمان تنظیم این گزارش یعنی تاریخ سی‌ام فروردین‌ماه همچنان تداوم دارد. این بازه زمانی در نسخه ششم گزارش مورد مداقه تفصیلی قرار نگرفته، لیکن واقعیت تداوم آن برای پنجاه و یک روز متوالی، خود گواه روشنی بر ژرفای بحران در زیرساخت‌های ارتباطی کشور است.

جایگاه ایران در صدر جدول مسدودسازی جهانی
داده‌های استخراج‌شده از این گزارش آشکارا حکایت از آن دارند که مشکلات اینترنت در ایران صرفاً به کندی سرعت و افت کیفیت محدود نمی‌ماند، بلکه وضع تحریم‌های گسترده در عرصه دسترسی و مسدودسازی دامنه‌ها و سکوهای گوناگون بین‌المللی، ایران را در جرگه محدودترین اینترنت‌های کره خاکی قرار داده است. بر اساس بررسی‌های صورت‌گرفته در این گزارش، ایران با ۳۹ درصد سانسور در میان دامنه‌های تحت ارزیابی، موفق به کسب رتبه ۹۸ در شاخص نهایی محدودیت اینترنت شده است. در این نظام رتبه‌بندی جهانی، تنها کشور چین با ۵۸ درصد سانسور و جایگاه ۱۰۰ و میانمار با ۵۰ درصد سانسور و رتبه ۹۹ وضعیتی محدودتر و بسته‌تر از ایران را تجربه می‌نمایند.

از دیگر سو، کشورهایی نظیر روسیه با ۲۱ درصد سانسور و رتبه ۹۷ و پاکستان با ۸ درصد سانسور و رتبه ۹۶ در این سیاهه حضور دارند؛ مقایسه‌ای که به‌خوبی گویای فاصله معنادار و قابل تأمل ایران با بسیاری از کشورهای جهان در شاخص محدودیت و سدسازی اطلاعاتی است. همچنین کشورهایی همچون تانزانیا و بلاروس با درصدهای به‌مراتب پایین‌تری از سانسور، در رتبه‌های بعدی این جدول جای گرفته‌اند.

این گزارش می‌افزاید که ایران در شاخص «زمان رفت‌وبرگشت داده‌ها» (RTT) که یکی از معیارهای بنیادین برای سنجش میزان تأخیر در شبکه به‌شمار می‌آید، شرایطی به‌شدت نامساعد را تجربه می‌کند. از منظر تأخیر شبکه، ایران در زمره کشورهایی طبقه‌بندی شده که تجربه کاربری نامطلوبی را برای شهروندان خود به ارمغان آورده‌اند و تنها عملکردی اندکی بهتر از کشورهایی چون آنگولا، نیجریه، کنگو، سودان، مصر، اتیوپی، کامرون، ترکمنستان و کوبا از خود به نمایش گذاشته است. این مقایسه تطبیقی حاکی از آن است که حتی در میان کشورهای در حال توسعه نیز جایگاه ایران از حیث تأخیر اینترنت در سطوح بسیار پایینی تثبیت شده است.

در بخش دیگری از این گزارش، وضعیت ایران در شاخص‌هایی نظیر سرعت (Speed)، نهفتگی (Latency)، پهنای باند (Bandwidth) و زمان دسترسی (Time) در مقایسه با کشورهایی چون تانزانیا، غنا، عراق، آرژانتین، دانمارک و سوئد به تصویر کشیده شده است. قرارگیری ایران در کنار این کشورها، تصویری شفاف‌تر و در عین‌حال نگران‌کننده‌تر از جایگاه اینترنت کشور در معادلات جهانی ارائه می‌دهد؛ بدین ترتیب که در حالی که کشورهای توسعه‌یافته اروپایی مانند دانمارک و سوئد در میان دارندگان باکیفیت‌ترین شبکه‌های اینترنتی جای دارند، ایران در نقطه مقابل این طیف، در میان کشورهایی با ضعیف‌ترین کیفیت شبکه قرار گرفته است.

این گزارش تصریح می‌کند که مفهوم کیفیت اینترنت صرفاً به مقوله سرعت اتصال محدود نمی‌گردد و مؤلفه‌های دیگری همچون پایداری و استمرار اتصال، میزان اختلالات و همچنین دامنه محدودیت‌های دسترسی نیز نقشی تعیین‌کننده در تجربه نهایی کاربران ایفا می‌نمایند. همان‌گونه که این گزارش مشخص می‌سازد، ایران از نظر سرعت اینترنت در میان ۱۰۰ کشور مورد ارزیابی، در رتبه ۹۲ جای گرفته است.