به گزارش سونیوز، واتیکان در یک قرن اخیر مسیری پیچیده را از سکوت استراتژیک تا کنشگری آشکار اخلاقی طی کرده است. پرسش همیشگی این بوده که آیا رهبر کاتولیکهای جهان تنها یک مرجع مذهبی است یا قدرتی فراتر از آن دارد که بتواند التیامبخش زخمهای جنگ و بازیگری تأثیرگذار در بحرانهای جهانی باشد؟ پاسخ به این پرسش را باید در کارنامه هشت پاپ کلیدی در بزنگاههای خونین تاریخ جست.
بندیکت پانزدهم؛ هشداردهنده «خودکشی اروپا»
با آغاز جنگ جهانی اول در ۱۹۱۴، بندیکت پانزدهم که تازه به مقام پاپی رسیده بود، با صحنهای روبهرو شد که پیروان کلیسا در دو سوی جبهه متخاصم بر هم آتش میگشودند. او تلاش کرد نقش یک نیروی بیطرف و حامی صلح را ایفا کند، اما این بیطرفی باعث بدگمانی دو طرف شد: متحدان او را جاسوس آلمان میدانستند و متفقین، طرفدار دشمن. مشهورترین اقدام او ارائه یک طرح صلح هفتمادهای بود که در آن خواستار عقبنشینی بدون ادعای غرامت، خلع سلاح عمومی و حل اختلافات از طریق حقوق بینالملل شد. او به شدت هشدار داد که اگر جنگ با تحقیر طرف مغلوب پایان یابد، بذرهای فاجعهای دیگر کاشته خواهد شد؛ پیشبینیای که با جنگ جهانی دوم به حقیقت پیوست. بندیکت پانزدهم تا جایی برای کمک به قربانیان هزینه کرد که خزانه واتیکان هنگام مرگش تقریباً خالی بود.
پیوس دوازدهم؛ معمای سکوت در برابر هیتلر
جنجالیترین بخش تاریخ مدرن واتیکان به دوران پیوس دوازدهم بازمیگردد. او که پیشتر سفیر واتیکان در آلمان بود، در جریان جنگ جهانی دوم از محکومیت صریح هیتلر و هولوکاست خودداری کرد. منتقدان این سکوت را همدستی با شر میدانند، اما اسناد فاششده نشان میدهد که او با استفاده از دیپلماسی پنهان و گشودن درهای کلیساها، شبکهای مخفی برای نجات حدود ۸۰۰ هزار یهودی ایجاد کرد. باور او این بود که اعتراض علنی، ماشین کشتار نازیها را سرعت خواهد بخشید.
ژان بیستوسوم؛ فرار دیپلماتیک از بحران موشکی کوبا
در اوج جنگ سرد و زمانی که جهان یک قدم با نابودی هستهای فاصله داشت، پاپ ژان بیستوسوم نقش یک میانجی نهایی را ایفا کرد. در سال ۱۹۶۲، او پیام رادیویی مشهوری را برای خروشچف و کندی فرستاد؛ پیامی که به آنها اجازه میداد بدون آنکه بازنده به نظر برسند، از مواضع تند خود عقبنشینی کنند. خروشچف بعدها گفت که این پیام «تنها اشعه نوری در آن لحظات تاریک» بود. بخشنامه معروف «صلح روی زمین» او سنگبنای دکترین جدید واتیکان شد: در عصر اتم، جنگ دیگر ابزاری برای عدالت نیست.
پل ششم؛ فریاد «دیگر هرگز جنگ» در سازمان ملل
پل ششم، نخستین پاپی بود که پای به سازمان ملل گذاشت و جمله تاریخی «دیگر هرگز جنگ» را بر زبان آورد. در دوران جنگ ویتنام، او برخلاف اسلاف خود از جانبداری صرف از غرب دست کشید و بمبارانهای آمریکا را به شدت انتقاد کرد. او با لیندون جانسون و ریچارد نیکسون دیدار کرد و در سال ۱۹۶۷ رسماً خواستار توقف حملات به ویتنام شمالی شد. همچنین تحت تأثیر فجایع این جنگ، روز اول ژانویه را به عنوان «روز جهانی صلح» اعلام کرد تا صلح از یک مفهوم انتزاعی به یک تعهد سالانه تبدیل شود.
ژان پل دوم؛ پاپی که دیوار برلین را فرو ریخت
بسیاری از مورخان معتقدند که بدون ژان پل دوم، فروپاشی کمونیسم به این زودی رخ نمیداد. او که خود لهستانی بود، با حمایت مادی و معنوی از جنبش «همبستگی» در لهستان، دومینوی سقوط دیوار برلین را کلید زد. اما همین پاپ در سال ۲۰۰۳ سرسختانهترین مواضع را علیه جنگ پیشگیرانه جورج بوش در عراق اتخاذ کرد و آن را «شکست اخلاقی غرب» نامید. ژان پل دوم همچنین نخستین پاپی بود که وارد کنیسه و مسجد شد تا پایههای گفتوگوی ادیان را برای کاهش تنشهای جهانی مستحکم کند.
پاپ فرانسیس؛ تلفنهای روزانه به غزه و نقد تجارت اسلحه
پاپ فرانسیس، واتیکان را به تریبونی برای نقد سیستماتیک جنگ تبدیل کرد. او در بحران اوکراین، هم تجاوز روسیه را محکوم کرد و هم نسبت به گسترش ناتو هشدار داد. در مورد غزه، با نادیده گرفتن فشارهای سیاسی، رسماً خواستار پایان «نسلکشی خاموش» شد. او جنگ را نتیجه «تجارت اسلحه» میدانست و تا آخرین روزهای عمر خود، روزانه به خانوادههای فلسطینی در غزه تلفن میزد. سفر تاریخی او به عراق و دیدار با مرجعیت شیعه در نجف نیز نقطه عطفی در روابط اسلام و مسیحیت بود.
پاپ لئو؛ هشدار به وزیر جنگ آمریکا و حمله به ایران
پس از درگذشت پاپ فرانسیس، پاپ لئو (با اصالت آمریکایی) به مهمترین صدای مخالف جنگ در خاورمیانه تبدیل شده است. او به دنبال حملات اخیر اسرائیل و آمریکا به ایران، بارها بر لزوم آتشبس تأکید کرده و مرگ و رنج ناشی از جنگ در این منطقه را «رسوایی برای کل خانواده بشری» خوانده است. لئو به شدت از پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، به دلیل اظهارنظر درباره «پیروزی در خاورمیانه به نام عیسی مسیح» انتقاد کرده و گفت: «رسالت مسیحی اغلب با میل به سلطه تحریف میشود و خدا دعاهای کسانی را که جنگ به راه میاندازند، نمیشنود.» پاپ لئو پیشتر نیز دعای هگست برای خشونت علیه دشمنان «نالایق رحمت» را رد کرده بود.
در اقدامی همسو با این موضع، مارجوری تیلور گرین، نماینده کنگره آمریکا و متحد سابق ترامپ، اعلام کرده که تمام اعضای دولت ترامپ که ادعای مسیحیت دارند باید از خداوند طلب بخشش کرده و در برابر «جنون رئیسجمهور» مداخله کنند. همچنین مایلز تیلور، مقام سابق دولت اول ترامپ، فاش کرده که ترامپ در تاریخ ۱۰ ژانویه ۲۰۱۹ در هواپیمای ایر فورس وان، «راهی را برای به صلیب کشیدن اتفاقی مهاجران روی دیوار مرزی توصیف کرد» و تأکید کرده که او نه مسیحی، بلکه «ضد انسان» است.