دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بامداد چهارشنبه ۶ اسفند ۱۴۰۴ (۲۵ فوریه ۲۰۲۶) در یک سخنرانی ۱۰۷ دقیقهای که طولانیترین سخنرانی سالانه یک رئیسجمهور در تاریخ کنگره آمریکا لقب گرفت ، ضمن تشریح دستاوردهای داخلی، بخش قابل توجهی از وقت خود را به ایران اختصاص داد؛ کشوری که به نظر میرسد این بار در کانون راهبرد امنیت ملی واشنگتن قرار گرفته است.
از محور شرارت تا «چکش نیمهشب»؛ ۲۴ سال بعد
ساعت ۵:۳۰ بامداد به وقت تهران، ترامپ پشت تریبون ایستاد؛ درست ۲۴ سال پس از آنکه جرج دبلیو بوش، رئیسجمهور جمهوریخواه دیگر، ایران، عراق و کره شمالی را «محور شرارت» نامید. بوش یک سال بعد به عراق حمله کرد. اکنون بسیاری از ناظران این پرسش را مطرح میکنند که آیا تاریخ در حال تکرار است؟
ترامپ برخلاف بوش، صرفاً به ادبیات تقبیحآمیز بسنده نکرد. او رسماً از عملیات «چکش نیمهشب» (Operation Midnight Hammer) در ژوئن ۲۰۲۵ رونمایی کرد؛ حملاتی که به گفته پنتاگون با ۱۴ بمب ۳۰هزار پوندی GBU-57 (معروف به «مهمات نفوذگر عظیم») تأسیسات فردو و نطنز را هدف قرار داد . این اولین باری بود که آمریکا در یک درگیری عملیاتی از این بمبهای عظیمالجثه علیه تأسیسات هستهای استفاده میکرد.
ترامپ در این باره گفت: «ما برنامه سلاحهای هستهای ایران را نابود کردیم. دههها سیاست آمریکا جلوگیری از دستیابی ایران به این سلاحها بود و ما آن را محقق کردیم.»
دیپلماسی یا توجیه افکار عمومی؟
در میان این لحن تند، ترامپ جملهای کلیدی نیز بر زبان آورد: «ترجیح من این است که مشکل را از راه دیپلماسی حل کنم.» او اما بلافاصله شرط خود را تکرار کرد: «تا زمانی که نشنویم آن کلمات مقدس را: ما هرگز سلاح هستهای نخواهیم ساخت.»
نکته قابل تأمل: تنها ساعاتی پیش از سخنرانی ترامپ، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس به صراحت اعلام کرد که ایران به دنبال ساخت سلاح هستهای نیست . با این حال، کاخ سفید این اظهارات را کافی ندانست و خواستار بیانیهای رسمیتر، احتمالاً از سوی عالیترین مقام ایران شد.
ژنو در انتظار؛ مذاکره یا تقابل؟
پنجشنبه این هفته (۷ اسفند) قرار است دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا در ژنو برگزار شود . موضوعات اصلی فراتر از هستهای است: برنامه موشکی ایران و نقش منطقهای تهران. ترامپ در سخنرانی خود مدعی شد که ایران به دنبال ساخت موشکهایی است که «بهزودی به ایالات متحده خواهد رسید.» این ادعا در حالی مطرح میشود که رسانههای دولتی ایران از توسعه موشکهایی با برد بلند خبر دادهاند، اما تأکید دارند که این برنامهها جنبه دفاعی دارد .
چرا سخنرانی امسال متفاوت بود؟
سه نشانه مهم، سخنرانی دوشنبه شب ترامپ را از ادوار گذشته متمایز میکند:
۱. افشای عملیات محرمانه: برای نخستین بار، رئیسجمهور آمریکا جزئیات یک عملیات نظامی گسترده (چکش نیمهشب) را در سخنرانی سالانه فاش کرد .
۲. استقرار بیسابقه نیرو: همزمان با سخنرانی، رسانهها از بزرگترین تجمع نیروهای آمریکایی در خاورمیانه از زمان حمله به عراق خبر میدهند .
۳. اخطار مقامات ارشد: پیش از سخنرانی، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، و جان رتکلیف، رئیس سیا، جلسه محرمانهای با رهبران کنگره برگزار کردند. چاک شومر، رهبر دموکراتها، پس از آن جلسه گفت: «موضوع بسیار جدی است. ترامپ باید مردم را روشن کند» .
بازی وارونه؛ ایران و اتهامات تکراری
در سوی میدان، تهران واکنش تندی نشان داد. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در شبکه ایکس، ادعاهای ترامپ را مصداق «تکرار دروغ بزرگ» به شیوه گوبلز، وزیر تبلیغات نازیها، توصیف کرد.
بقایی تأکید کرد: «هر آنچه آنها درباره برنامه هستهای ایران، موشکهای بالستیک و تعداد کشتهشدگان اعتراضات ادعا میکنند، تکرار دروغهای بزرگ است.»
افکار عمومی آمریکا؛ مانعی به نام صلحطلبی
نظرسنجی رویترز/ایپسوس در ژانویه ۲۰۲۶ نشان میدهد ۶۹ درصد از آمریکاییها معتقدند کشورشان تنها در صورت تهدید مستقیم و قریبالوقوع باید وارد جنگ شود . این آمار برای تیمی که به دنبال پایان دادن به «جنگهای بیپایان» به قدرت رسید، یک هشدار جدی است.
آیا ترامپ میتواند افکار عمومی را برای یک جنگ جدید در خاورمیانه توجیه کند؟ او تلاش خود را کرد؛ با یادآوری کشتهشدگان آمریکایی در حملات راکتی، سرکوب معترضان در ایران و تصویر بزرگترین حامی تروریسم.
آینده مبهم؛ تکرار عراق یا سناریویی دیگر؟
رحمن قهرمانپور، تحلیلگر مسائل بینالملل، در شبکه ایکس نوشت: «ترامپ در سخنرانی سالانه تقریباً حرف سند استراتژی دفاعی را تکرار کرد که مدعی است ایران راه ساخت سلاح هستهای را باز گذاشته است. ظاهراً ارزیابی دو دهه اخیر آمریکا درباره اینکه ایران دنبال ساخت سلاح هستهای نیست تغییر کرده است.»
او در ادامه به یک سوال مهم اشاره کرد: «آیا ممکن است خبرهای مربوط به مخالفت رئیس ستاد کل ارتش آمریکا با حمله گسترده به ایران، یک عملیات فریب باشد؟»
پاسخی برای این سوال وجود ندارد، اما آنچه مشخص است، این است که روز پنجشنبه در ژنو، شاید سرنوشت نه تنها ایران و آمریکا، بلکه کل خاورمیانه برای سالهای آینده رقم بخورد. این بار اما تفاوتهایی با ۲۰۰۳ وجود دارد. خاورمیانه ۱۴۰۴ با خاورمیانه ۱۳۸۱ بسیار متفاوت است. ایران امروز، عراق دیروز نیست.