تصور کنید نفس عمیقی می‌کشید اما نیمی از اکسیژنی که به ریه‌هایتان می‌رسد، ناپدید شده است. این کابوس، واقعیت روزانهٔ سیارهٔ ماست، جایی که اقیانوس‌ها، این شریان‌های آبی زمین، بی‌صدا در حال خفه شدن هستند. درحالی‌که جهان برای گرامیداشت روز جهانی اقیانوس‌ها در ۱۸ خرداد ۱۴۰۵ (۸ ژوئن ۲۰۲۶) آماده می‌شود، اعماق نیلگون رازهایی را فاش می‌کنند که از فاجعه‌ای آرام، اما پرشتاب خبر می‌دهد. امسال که دههٔ علوم اقیانوسی برای توسعهٔ پایدار ملل متحد به نیمهٔ راه خود رسیده، شعار «نوآوری برای اقیانوسی پایدار» تنها یک جملهٔ تزئینی نیست؛ پرسشی است فوری از بشریت: آیا پیش از آنکه سکوت ابدی بر اعماق حاکم شود، می‌توانیم صدای اقیانوس را بشنویم؟

دولت کانادا ایده روز جهانی اقیانوس‌ها را در اجلاس زمین سال ۱۹۹۲ در ریودوژانیرو پیشنهاد کرد. این مجمع جهانی رویدادی موازی در کنفرانس سازمان ملل متحد در مورد محیط زیست و توسعه (UNCED) بود و با عنوان «روز اقیانوس در انجمن جهانی - سیاره آبی» توسط مؤسسه اقیانوس‌های کانادا و با حمایت دولت آن برگزار شد.

مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۰۸ به رهبری کانادا و با قطعنامه ۶۳/۱۱۱، به‌طور رسمی هشتم ژوئن را به‌عنوان روز جهانی اقیانوس‌ها به رسمیت شناخت. رویدادهای مخصوص این روز تاکنون از صد رویداد سال ۲۰۰۸ به بیش از هزار رویداد در بیش از ۱۲۰ کشور افزایش داشته است.

روز جهانی اقیانوس‌ها به شیوه‌های مختلف جشن گرفته می‌شود و از جمله رویدادهای ویژه آن بازدید از آکواریوم‌ها و باغ‌وحش‌ها، پاک‌سازی سواحل و رودخانه‌ها، اختصاص فعالیت‌های مدرسه به آگاهی در این زمینه، اجرای برنامه‌های حفاظت از محیط زیست، سازمان‌دهی مسابقات هنری و برگزاری جشنواره‌های فیلم است.

موسسه فرهنگی هنری فصل هنر، مشاور و مجری پروژه های فرهنگی، هنری، رسانه ای و تبلیغاتی شماست. موسسه فرهنگی هنری به عنوان جامع ترین موسسه فرهنگی هنری شمالغرب کشور و اولین شرکت خلاق در حوزه صدا و تصویر با شعار « فقط تصور کن... ! » ، ایده ها و تصورات شما را ممکن می سازد.

           ارتباط با موسسه فرهنگی هنری فصل هنر/ کلیک کنید.


اهمیت اقیانوس‌ها در حفظ حیات
اقیانوس‌ها بخش لاینفک زندگی انسان هستند و یکی از اهداف اصلی روز جهانی اقیانوس‌ها، یادآوری نقش مهم آن‌ها در زندگی بشر است. زندگی در اقیانوس آغاز شد و این ساختارهای عظیم طبیعی، از موجودات تک‌سلولی گرفته تا نهنگ آبی، خانه اکثر گیاهان و جانوران روی زمین و در اصل میزبان بیشترین تنوع زیستی زمین هستند. گیاهان دریایی و اقیانوسی ۷۰ درصد از اکسیژن مورد نیاز ساکنان زمین را فراهم می‌آورند.

اقیانوس‌ها همچنین کنترل آب‌وهوا را در اختیار دارند و در زمستان گرما و در تابستان هوای خنک فراهم می‌کنند. این توده‌های آبی غذا، دارو و امکان حمل‌ونقل را در اختیار بشر قرار می‌دهند، منبع اصلی پروتئین برای بیش از یک میلیارد نفر هستند و در کل زندگی بشر به آن‌ها بستگی دارد.

اقیانوس‌ها از منابع انرژی هستند و حدود یک‌چهارم ذخایر نفتی که می‌توان با استفاده از فناوری امروزی به‌راحتی و به‌صورت مقرون‌به‌صرفه بازیافت کرد، در مناطق فراساحلی یافت می‌شود.

علاوه بر این، بسیاری از محصولات با کشتی‌هایی حمل می‌شود که در اقیانوس‌ها حرکت می‌کنند. مردم از طریق این ساختارهای آبی به کشورهای دیگر سفر می‌کنند و بسیاری از آن‌ها از فعالیت‌هایی در اقیانوس هم‌چون شنا، اسکی روی آب، غواصی در اعماق دریا، موج‌سواری یا فعالیت‌های ساحلی لذت می‌برند.


چالش های پیش روی اقیانوس‌ها
اصلی‌ترین مشکل پیش روی اقیانوس‌ها در حال حاضر، آلودگی پلاستیکی است. میلیاردها قطعه پلاستیک در اقیانوس‌ها وجود دارد. میزان زباله پلاستیکی اقیانوس آرام به‌قدری زیاد است که به آن لقب «لکه زباله بزرگ اقیانوس آرام» را داده‌اند و طبق گزارش‌ها حدود هفت برابر بزرگ‌تر از بریتانیا است. پلاستیک اقیانوس‌ها وارد زنجیره غذایی موجودات دریایی و در نهایت انسان می‌شود.

طبق گزارش سازمان ملل متحد، شرایط اقیانوس‌ها منجر به کاهش ۹۰ درصد از جمعیت ماهی‌های بزرگ و نابودی ۵۰ درصد از صخره‌های مرجانی شده است. بنابراین کاهش پلاستیک‌های یک‌بار مصرف از جمله کیسه‌ها و بطری‌های پلاستیکی، چندین سال است که موضوع مهم روز جهانی اقیانوس‌ها بوده است. تغییرات آب‌وهوایی و افزایش دمای دریاها نیز یک مشکل بزرگ محسوب می‌شود. افزایش دمای دریا تأثیر مستقیمی بر الگوهای آب‌وهوایی دارد و تا حدی مسئول تشدید شرایط آب‌وهوایی است. بالا رفتن میزان دی‌اکسیدکربن نیز موجب افزایش سطح اسید آب دریا می‌شود و بسیاری از موجودات دریایی را در معرض خطر قرار می‌دهد.

نگ خطر در اعماق: شریان حیات زمین در ایست قلبی
اقیانوس‌ها هفتاد درصد سطح زمین را می‌پوشانند و نقشی فراتر از یک پهنهٔ آبی عظیم دارند. آن‌ها نه‌تنها سالانه حدود ۵۰ درصد اکسیژن سیاره را – بیشتر از تمام جنگل‌های بارانی – تولید می‌کنند، بلکه بزرگ‌ترین مخزن کربن جهان هستند و گرمای ناشی از تغییرات اقلیمی را در خود ذخیره کرده‌اند. اما این سپر حرارتی، بهای سنگینی دارد. دمای میانگین آب‌ها رکورد تاریخی شکسته و موج‌های گرمایی دریایی، صخره‌های مرجانی را به گورستان‌های سفید تبدیل کرده‌اند. دانشمندان هشدار می‌دهند که اگر روند فعلی ادامه یابد، تا سال ۲۰۵۰ وزن پلاستیک‌های شناور در دریا از وزن تمام ماهی‌ها بیشتر خواهد شد. این آمار یک پیش‌بینی علمی-تخیلی نیست؛ تصویری است از فردایی که هم‌اکنون از راه رسیده است.

قاتل نامرئی: پلاستیکی که هرگز ناپدید نمی‌شود
هر دقیقه، معادل یک کامیون زبالهٔ پلاستیکی راهی اقیانوس‌ها می‌شود؛ اما فاجعهٔ اصلی در چشم‌انداز نیست. پلاستیک‌های بزرگ به مرور زمان به ریزپلاستیک‌هایی تجزیه می‌شوند که از چشم انسان پنهان‌اند و به آسانی وارد زنجیرهٔ غذایی می‌شوند. امروزه در نمک دریایی، آب آشامیدنی و حتی جفت جنین انسان ذرات پلاستیک یافت شده است. این یعنی آلودگی اقیانوس‌ها دیگر یک مشکل زیست‌محیطیِ دور از دسترس نیست؛ بلکه یک بحران سلامت عمومی است که از بشقاب غذا به سلول‌های بدن ما راه یافته. پرسش تکان‌دهنده این است: وقتی اقیانوسی که از آن تغذیه می‌کنیم خود به کام پلاستیک فرو رفته، تا چه زمانی می‌توانیم از این سفرهٔ آلوده غذا برداریم؟

گنج‌های پنهان: موجوداتی که پیش از کشف منقرض می‌شوند
برآوردها نشان می‌دهد که شاید هنوز بیش از ۹۰ درصد گونه‌های ساکن اعماق اقیانوس‌ها شناسایی نشده باشند. هر سفر اکتشافی به گودال‌های تاریک و دشت‌های مغاکی، جاندارانی عجیب و شگفت‌انگیز را رو می‌کند؛ از عروس‌های دریایی نورانی که همچون شهاب‌های زیرآب می‌درخشند تا ماهی‌های شفافی که اندام‌های داخلی‌شان پیدا است. اما طنز تلخ ماجرا اینجاست که بسیاری از این گونه‌ها پیش از آنکه به فهرست علمی راه پیدا کنند، قربانی صید ترال، استخراج معادن کف دریا و اسیدی شدن آب می‌شوند. گویی کتاب حیاتی که هنوز باز نشده، برگ‌برگ در حال سوختن است و ما تنها خاکستر آن را خواهیم دید.

اقتصاد آبی: اقیانوس‌ها چقدر می‌ارزند؟
اگر اقیانوس‌ها را به چشم یک ابرقدرت اقتصادی ببینیم، ارزش سالانهٔ کالاها و خدماتی که ارائه می‌دهند – از شیلات و گردشگری گرفته تا حمل‌ونقل و تنظیم اقلیم – بیش از ۳ تریلیون دلار برآورد می‌شود. این رقم، اقیانوس را در ردیف هشتمین اقتصاد بزرگ جهان قرار می‌دهد. اما این ثروت بادآورده بدون سرمایه‌گذاری در حفاظت، به سرعت بر باد می‌رود. صید بی‌رویه موجب فروپاشی ذخایر ماهی در بسیاری از مناطق شده و اسیدی شدن آب، صدف‌های تجاری را تهدید می‌کند. پرسش امروز فعالان «اقتصاد آبی» این است: چگونه می‌توان از موهبتی بهره برد که خود در حال نابودی است؟

نوآوری‌های نجات‌بخش: از روبات‌های پاک‌کننده تا جنگل‌های زیرآبی
در میانهٔ این تصویر تیره، روزنه‌های امید از دل آزمایشگاه‌ها و استارت‌آپ‌های فناورانه سر برآورده‌اند. روبات‌های خودکاری مانند «اینترسپتور» اکنون در دهانهٔ رودخانه‌های آلوده مستقر شده‌اند و روزانه تُن‌ها زباله را پیش از ورود به دریا جمع‌آوری می‌کنند. در پروژه‌ای دیگر، محققان با کاشت علف‌های دریایی و بازسازی صخره‌های مرجانی مصنوعی، «جنگل‌های زیرآبی» ایجاد می‌کنند که هم کربن جذب می‌کنند و هم پناهگاهی برای گونه‌های در حال انقراض می‌شوند. حتی پارچه‌های ساخته‌شده از جلبک و بسته‌بندی‌های خوراکی از عصارهٔ جلبک‌های دریایی، نشان می‌دهند که اقتصاد چرخشی می‌تواند با الهام از اقیانوس، آلودگی را به منبع تبدیل کند.

مسئولیت ما: قطرهای که دریا می‌شود
در روز جهانی اقیانوس‌ها، پیام تنها به دولت‌ها و صنایع بزرگ محدود نمی‌شود. هر انتخاب روزمرهٔ ما – از کاهش مصرف پلاستیک یک‌بارمصرف، حمایت از برندهای پایدار، تا خودداری از خرید محصولاتی که به صید مخرب وابسته‌اند – همانند قطره‌ای است که می‌تواند جریان تغییر را شکل دهد. امسال، بسیاری از سواحل ایران و جهان میزبان پویش‌های پاکسازی مردمی، کارگاه‌های آموزشی و نمایشگاه‌های تعاملی هستند تا ثابت کنند حفاظت از اقیانوس یک کنش فردی-جمعی است. همان‌طور که ژاک ایو کوستو گفته بود: «مردم از آنچه دوست دارند محافظت می‌کنند، از آنچه می‌فهمند محافظت می‌کنند و از آنچه آموزش می‌بینند محافظت می‌کنند.» شاید وقت آن رسیده که عمیق‌تر ببینیم، بهتر بفهمیم و پیش از آنکه دیر شود، عاشق این پهنهٔ بی‌کران آبی شویم.