سـونیـوز

پایگاه خبری تحلیلی

نسخه چاپی خبر

روز صنعت نوشت افزار

کد خبر : 14298
15:58
1405/08/25


سونیوز: اگر در کیف مدرسه هر دانش‌آموز ایرانی را باز کنید، احتمالاً بیش از نیمی از آنچه می‌بینید، حاصل دست‌رنج تولیدکنندگانی است که در سکوت، سال‌ها با واردات و قاچاق جنگیده‌اند تا امروز ایران در تولید نوشت‌افزار به خودکفایی نسبی برسد؛ صنعتی که ۲۵ آبان در تقویم به نامش ثبت شده تا شاید فرصتی برای دیده‌شدن باشد، در روزگاری که تورم و کاغذ و ارز، نفسش را گرفته‌اند.


به گزارش آژانس خبری سونیوز، 25 آبان، روزی است که با پیگیری صنفی و تصویب رسمی، به تقویم فرهنگی کشور افزوده شد. نامگذاری این روز به‌عنوان «روز صنعت نوشت‌افزار» با تلاش مجمع نوشت‌افزار ایران و تصویب شورای‌عالی فرهنگ عمومی صورت گرفت و رسماً در تقویم رسمی ایران درج شد . این انتخاب، هرچند در ظاهر یک مناسبت تقویمی ساده به نظر می‌رسد، اما در واقعیتی پنهان ریشه دارد: صنعتی که سال‌ها بی‌صدا کار کرده و کالایش همیشه در سبد خرید خانواده‌ها حاضر بوده، اما خودش کمتر دیده شده است. برخلاف بسیاری از مناسبت‌های تقویمی که ریشه در رویدادهای سیاسی یا مذهبی دارند، روز صنعت نوشت‌افزار از دل یک ضرورت صنفی و فرهنگی بیرون آمده؛ ضرورتی که فعالان این حوزه احساس کردند برای جلب توجه مسئولان و افکار عمومی به چالش‌هایشان، نیاز به یک نقطه تمرکز سالانه دارند. به همین دلیل، ۲۵ آبان نه یک جشن نمادین، بلکه فرصتی است تا صدای تولیدکنندگانی شنیده شود که محصولشان هر روز در دستان میلیون‌ها دانش‌آموز قرار دارد، اما خودشان پشت دیوارهای کارخانه‌ها و در سکوت با مشکلات دست‌وپنجه نرم می‌کنند.


 وقتی کیفیت یک مداد، سرنوشت یک درس را تغییر می‌دهد
کیفیت نوشت‌افزار، موضوعی نیست که بتوان از کنارش ساده گذشت؛ چه آنکه یک مداد نوک‌شکننده یا خودکار جوهرپس‌دهنده می‌تواند تمرکز کودک را در میانه یک تکلیف مهم از بین ببرد و پاک‌کنی که کاغذ را پاره می‌کند، اعتماد به نفس دانش‌آموز را نشانه بگیرد. سازمان ملی استاندارد بارها هشدار داده که نوشت‌افزار غیراستاندارد نه‌تنها باعث افت کارایی می‌شود، بلکه می‌تواند سلامت کودک را نیز به خطر بیندازد؛ از مواد سمی در ماژیک‌ها و پاک‌کن‌ها گرفته تا لبه‌های تیز قیچی و تراش‌هایی که ایمنی‌شان تأیید نشده است . اما ماجرا فراتر از ایمنی فیزیکی است. کارشناسان آموزشی تأکید دارند که کیفیت بصری و کارکردی نوشت‌افزاراز درخشندگی رنگ مدادرنگی تا روانی حرکت خودکار روی کاغذ می‌تواند مستقیماً بر انگیزه یادگیری اثر بگذارد؛ محصولی باکیفیت، کودک را به نوشتن تشویق می‌کند و محصولی ناکارآمد، او را از تکالیف فراری می‌دهد . این یعنی کیفیت نوشت‌افزار، مسئله‌ای صرفاً اقتصادی یا صنفی نیست؛ بخشی از زیرساخت نرم آموزشی است که کمتر به آن پرداخته شده.


 زیر فشار تورم و قاچاق؛ صنعتی که تنفسش سنگین شده است
صنعت نوشت‌افزار ایران، با وجود سابقه دیرینه و ظرفیت‌های تولیدی قابل توجه، سال‌هاست زیر بار انبوهی از موانع خم شده است. واردات بی‌رویه و قاچاق محصولات خارجی—به‌ویژه از شرق آسیا—رقابتی نابرابر را تحمیل کرده که تولیدکننده داخلی را در موقعیت ضعف قرار داده است؛ محصولاتی که با ارز ارزان‌تر و هزینه‌های پایین‌تر تولید می‌شوند و بازار را اشباع می‌کنند . در کنار این، وابستگی بخش قابل توجهی از مواد اولیه—کاغذ، خمیر کاغذ، رنگ‌ها و پلاستیک‌های خاص—به واردات، این صنعت را در برابر نوسانات ارزی و تحریم‌ها آسیب‌پذیر کرده است. افزایش قیمت کاغذ به تنهایی می‌تواند تا ۳۰ درصد قیمت تمام‌شده دفترهای مشق را بالا ببرد، آن هم در شرایطی که تولیدکنندگان از قبل با کمبود سرمایه در گردش و دسترسی دشوار به تسهیلات بانکی دست‌وپنجه نرم می‌کنند . قطعی برق صنایع در تابستان—همان فصلی که تولید برای بازگشایی مدارس اوج می‌گیرد—هزینه‌های مضاعفی را به واحدهای تولیدی تحمیل کرده است . و در لایه‌ای دیگر، ضعف در برندسازی و بازاریابی باعث شده بسیاری از محصولات ایرانی با وجود کیفیت قابل قبول، در ذهن مصرف‌کننده جایگاه برندهای خارجی را پیدا نکنند؛ حتی وقتی آن برندهای خارجی لزوماً کیفیت برتری ندارند.


 از ۱۵ درصد تا ۸۵ درصد؛ آمارهایی که از یک تحول بزرگ خبر می‌دهند
نگاه به اعداد و ارقام این صنعت، تصویری دوگانه را پیش روی می‌گذارد: از یک سو فشارها و چالش‌ها، و از سوی دیگر رشد چشمگیر تولید و کاهش وابستگی به واردات. در اوایل دهه ۹۰، حدود ۸۵ درصد بازار نوشت‌افزار از طریق واردات تأمین می‌شد و تنها ۱۵ درصد سهم تولید داخلی بود؛ اما این معادله در طول یک دهه به کلی تغییر کرده است . بر اساس اعلام مدیرکل دفتر نوشت‌افزار وزارت صمت، عمق داخلی‌سازی این صنعت اکنون به بیش از ۸۵ درصد رسیده و در شش ماه نخست یک سال حدود ۳۵۰ میلیون قلم نوشت‌افزار در کشور تولید شده است . صادرات نیز روندی صعودی داشته؛ از ۵۸۰ هزار دلار در ۹ ماهه یک سال تا رسیدن به ۸۰۰ هزار دلار در سال بعد از آن، و واردات از ۴۰ میلیون دلار به ۲۵ میلیون دلار کاهش یافته است . این آمارها نشان می‌دهد که صنعت نوشت‌افزار ایران، برخلاف بسیاری از صنایع مصرفی دیگر، مسیر معکوسی را طی کرده و از یک واردکننده بزرگ به یک تولیدکننده با توان صادراتی تبدیل شده است. با این حال، همین آمار نقطه ضعفی هم آشکار می‌کند: صادرات ۸۰۰ هزار دلاری برای صنعتی که نیاز داخلی‌اش یک‌ونیم میلیارد قلم برآورد می‌شود، عددی ناچیز است و نشان می‌دهد ظرفیت‌های صادراتی این صنعت هنوز به فعلیت نرسیده‌اند.


 دفتری که تصویرش، هویت می‌سازد؛ نوشت‌افزار به‌عنوان کالای فرهنگی
آنچه در تحلیل اقتصادی نوشت‌افزار غالباً نادیده می‌ماند، بار فرهنگی سنگینی است که این محصولات با خود حمل می‌کنند. جلد دفتر مشق، تصویر خودکار، حتی برچسب پشت مداد—همه اینها ابزار انتقال پیام هستند و می‌توانند به جای تصاویر کارتون‌های خارجی، حامل نشانه‌هایی از هویت ایرانی و اسلامی باشند . رهبر انقلاب در دیدار با تولیدکنندگان نوشت‌افزار، این صنعت را نه صرفاً یک فعالیت اقتصادی، بلکه عرصه‌ای برای «شخصیت‌پردازی» و معرفی قهرمانان ملی و مفاهیم فرهنگی دانستند . در واقع، هر دفتری که به دست کودک می‌رسد، یک رسانه کوچک است؛ رسانه‌ای که می‌تواند مسجد شیخ لطف‌الله را معرفی کند، یا تخت جمشید را، یا چهره‌ای که الگوی کودک شود. کارشناسان تربیتی تأکید می‌کنند که نوشت‌افزار، به‌عنوان ابزار روزمره آموزش، می‌تواند در شکل‌گیری ذائقه زیبایی‌شناختی و حس تعلق فرهنگی کودک نقشی بی‌بدیل ایفا کند . اما این ظرفیت تاکنون به‌طور کامل مورد بهره‌برداری قرار نگرفته و بخش زیادی از طرح‌های روی جلدها هنوز یا کپی‌برداری از نمونه‌های خارجی است یا فاقد ارزش هنری و فرهنگی لازم .


 آینده‌ای که می‌تواند روشن باشد؛ به شرط عبور از گردنه‌ها
با نگاهی به روندهای موجود، آینده صنعت نوشت‌افزار ایران را می‌توان با احتیاط امیدوارکننده توصیف کرد. از یک سو، برنامه راهبردی این صنعت با همکاری فعالان بخش در وزارت صمت در حال تدوین است؛ برنامه‌ای که هدفش تسهیل تأمین مواد اولیه، افزایش داخلی‌سازی حلقه‌های باقی‌مانده و مدیریت ارزبری است . هدف‌گذاری برای افزایش صادرات از حدود یک‌ونیم میلیون دلار به پنج میلیون دلار در سال‌های آینده نشان می‌دهد که تولیدکنندگان داخلی به توان رقابتی خود باور پیدا کرده‌اند . اما تحقق این چشم‌انداز مشروط به چند شرط است: مقابله جدی با قاچاق، حمایت هدفمند از تولید داخلی در برابر واردات بی‌رویه، سرمایه‌گذاری در بومی‌سازی مواد اولیه‌ای که هنوز وارداتی‌اند، و مهم‌تر از همه، ارتقای کیفیت و برندسازی به گونه‌ای که مصرف‌کننده ایرانی ترجیح دهد محصول داخلی را نه از سر اجبار، بلکه از سر اعتماد انتخاب کند. صنعت نوشت‌افزار در ایران نشان داده که می‌تواند از یک واردکننده بزرگ به یک تولیدکننده خودکفا تبدیل شود؛ آنچه اکنون لازم است، تداوم این مسیر با حمایتی هوشمند و پایدار است تا ۲۵ آبان هر سال، نه فقط یادآور یک صنعت، بلکه جشن یک موفقیت ملی باشد.

نویسنده : سونیوز
پژوهشیار