سـونیـوز
پایگاه خبری تحلیلی
نسخه چاپی خبر
روز جهانی یادبود قربانیان تصادفات جادهای
کد خبر :
14297
08:00
1405/08/24
سونیوز: هر ۲۷ ثانیه، یک خانواده در گوشهای از جهان، خبری را دریافت میکند که زندگیاش را برای همیشه تغییر میدهد. سالانه بیش از یک میلیون و ۱۶۰ هزار نفر در جادههای جهان جان میبازند و میلیونها نفر دیگر با معلولیتهای دائمی و زخمهای روانی ناشی از تصادفات رانندگی زندگی میکنند . «روز جهانی یادبود قربانیان حوادث رانندگی» که هر سال در سومین یکشنبه ماه نوامبر برگزار میشود، نه یک مراسم نمادین، بلکه یک هشدار جهانی است: تصادفات رانندگی، به گفته سازمان جهانی بهداشت، یک «بحران پنهان در دید همگان» است که همچنان جان فرزندان ما را میگیرد .
به گزارش
آژانس خبری سونیوز
، ریشههای روز جهانی یادبود قربانیان ترافیک جادهای را میتوان در بریتانیا در سال 1993 جستجو کرد، جایی که چندین مراسم کلیسا توسط سازمان خیریه بریتانیایی «رودپییس» (RoadPeace) به یاد قربانیان تصادفات جادهای برگزار شد. سازمانی که خود توسط خانوادههای قربانیان تصادفات تأسیس شده بود. این ابتکار بهتدریج توسط نهادهای بینالمللی مانند انجمن ایمنی سفرهای بینالمللی جادهای (ASIRT) و فدراسیون اروپایی قربانیان ترافیک جادهای (FEVR) گسترش یافت . نقطه عطف رسمیشدن آن، ۲۶ اکتبر ۲۰۰۵ بود؛ زمانی که مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب قطعنامهای، سومین یکشنبه نوامبر هر سال را بهعنوان «روز جهانی یادبود قربانیان حوادث رانندگی» به رسمیت شناخت . از آن پس، این روز به یک پلتفرم جهانی برای مطالبهگری ایمنی جادهها و حمایت از بازماندگان تبدیل شد.
با پیوستن سازمانهای قربانیان جادهای از آفریقا، آمریکای جنوبی و آسیا، برگزاری این روز به زودی فراتر از اروپا گسترش یافت. در طول سالها، این رویداد بر دامنه و نفوذ آن افزوده شد. در سال 2004، همکاری ایمنی جاده ای سازمان ملل متحد (UNRSC) شروع به بررسی ایجاد یک روز جهانی برای تمرکز بر ایمنی جاده ها کرد. به دنبال ابتکار FEVR، مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال 2005 رسما سومین یکشنبه نوامبر را به عنوان روز جهانی یادبود قربانیان تصادفات جاده ای به تصویب رساند. از آن زمان، روز جهانی به یک رویداد جهانی با اهمیت تبدیل شده است، که تشویق به تأمل در مورد جانهای از دست رفته و مجروحان میشود، در حالی که از اقدامات مؤثرتری برای کاهش تلفات و جراحات ترافیکی در سراسر جهان حمایت میکند.
سهگانهای که زندگیها را میبلعد
اهمیت این روز را نمیتوان تنها در آمار خلاصه کرد. فرهنگ رانندگی، نقطه آغاز همه تحولات است. سازمان جهانی بهداشت تأکید میکند که سرعت غیرمجاز، رانندگی تحت تأثیر الکل، عدم استفاده از کلاه ایمنی و کمربند، و حواسپرتی ناشی از تلفن همراه، همچنان از اصلیترین عوامل مرگآور در جادهها هستند . در بعد امنیت و کیفیت خودرو، شکاف عمیقی میان کشورها وجود دارد: تنها ۳۵ کشور جهان استانداردهای اصلی ایمنی خودرو را الزامی کردهاند و خودروهای تولیدشده برای بازارهای کمدرآمد، اغلب فاقد حداقل استانداردهای حفاظتی هستند . اما شاید بنیادینترین لایه، امنیت جادهها باشد. بر اساس گزارش وضعیت جهانی ایمنی جادهها، ۸۰ درصد جادههای جهان با استانداردهای ایمنی فاصله دارند و طراحیهای شهری غالباً بهجای انسان، اولویت را به خودرو دادهاند . این سه ضلع، مثلثی از مرگ و معلولیت را شکل میدهند که هر ساله خانوادههای بیشماری را درگیر میکند.
این مناسبت در کدام کشورها بیشتر مورد توجه قرار میگیرد
هرچند این روز در سراسر جهان گرامی داشته میشود، اما کانون توجه آن عمدتاً در کشورهایی است که بیشترین بار تلفات را تحمل میکنند. بیش از ۹۰ درصد مرگهای جادهای در کشورهای با درآمد کم و متوسط رخ میدهد . در همین راستا، کشورهایی مانند هند (با بیش از ۱۷۲ هزار فوتی در سال ۲۰۲۳) و ایالات متحده (با حدود ۳۶ تا ۳۹ هزار فوتی سالانه) از جمله کشورهایی هستند که آمار بالای تلفات، توجه رسانهای و مدنی گستردهای را به این روز معطوف کردهاند . در آفریقای جنوبی، نهادهای دولتی مانند RTMC از این روز برای تأکید بر مسئولیتپذیری کاربران جاده استفاده میکنند . در بریتانیا و کشورهای اروپایی، این روز بیشتر بر حمایت از بازماندگان و عدالتخواهی برای قربانیان متمرکز است . در ایران نیز این مناسبت با همایشهای رسمی و تأکید بر آمار بالای فوتیها (حدود ۲۰ هزار نفر در سال) برگزار میشود .
شکاف میان دانش و اراده
پارادوکس بزرگ ایمنی جادهها این است که ما میدانیم چگونه جان انسانها را نجات دهیم، اما این کار را نمیکنیم. مجله لنست در تحلیلی تکاندهنده تأکید میکند که «مسئله کمبود دانش یا فناوری نیست؛ مسئله فقدان اراده سیاسی است» . یکی از جدیترین چالشها، نابرابری جهانی است: در کشورهای کمدرآمد، خطر مرگ در جادهها سه برابر کشورهای ثروتمند است، در حالی که این کشورها تنها یک درصد خودروهای جهان را در اختیار دارند . چالش دوم، تغییر الگوی حملونقل است؛ افزایش سهبرابری موتورسیکلتها در جهان طی سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۵، موتورسواران را به حدود یکسوم قربانیان جادهها تبدیل کرده است . چالش سوم، ضعف در اجرای قوانین است: کمتر از یکچهارم کشورهای جهان قوانینی دارند که با استانداردهای بهترین عملکرد سازمان جهانی بهداشت در زمینه سرعت، الکل، کلاه ایمنی و صندلی کودک مطابقت داشته باشد . این شکافها باعث میشوند که خطای انسانی—که امری اجتنابناپذیر است—بهسرعت به فاجعه انسانی تبدیل شود.
باری که بر دوش تولید ناخالص ملی سنگینی میکند
تصادفات رانندگی یک فاجعه انسانی است، اما یک «هزینه اقتصادی» نیز هست که کمتر دیده میشود. سازمان جهانی بهداشت برآورد میکند که هزینه اقتصادی تصادفات جادهای معادل ۳ درصد تولید ناخالص داخلی بیشتر کشورهاست؛ این هزینه شامل درمان، از دست رفتن درآمد قربانیان و معلولان، و زمانی است که خانوادهها صرف مراقبت میکنند . در ایران، گزارشها از رقم سنگینتری حکایت دارند: سهم هزینههای تصادفات از تولید ناخالص ملی گاهی تا ۷ درصد تخمین زده میشود، در حالی که کل هزینههای بهداشت و درمان کشور کمتر از ۴ درصد تولید ناخالص ملی است . به بیان دیگر، ایران بیش از آنکه برای سلامت هزینه کند، برای پیامدهای تصادفات هزینه میپردازد. بر اساس برآورد پلیس راهور، هر فوتی تصادفات حدود ۲۲ میلیارد تومان و هر مصدوم حدود ۸۴۰ میلیون تومان هزینه به کشور تحمیل میکند . این اعداد نشان میدهند که سرمایهگذاری در پیشگیری، نه یک هزینه، بلکه یک ضرورت اقتصادی است.
از «قضا و قدر» تا مسئولیتپذیری
بعد فرهنگی ایمنی جادهها شاید چالشبرانگیزترین لایه باشد. در بسیاری از جوامع، تصادفات رانندگی همچنان بهعنوان «حادثه» و «قسمت» تلقی میشوند، نه بهعنوان نتیجه مستقیم رفتارهای قابل پیشگیری. این نگاه تقدیرگرایانه، انگیزه برای مطالبهگری و تغییر رفتار را تضعیف میکند. در مقابل، رویکرد «سیستم ایمن» که سازمان ملل متحد آن را ترویج میکند، بر این اصل استوار است که انسانها خطا میکنند، اما سیستم حملونقل باید بهگونهای طراحی شود که این خطاها به مرگ و جراحت جدی منتهی نشوند . تغییر فرهنگ رانندگی نیازمند بازتعریف مسئولیت جمعی است: از طراحان جاده و سیاستگذاران گرفته تا رانندگان و سرنشینان. تجربه کشورهایی که موفق به کاهش تلفات شدهاند نشان میدهد که بدون تغییر نگرش اجتماعی نسبت به مالکیت «فضای جاده»، هیچ قانونی بهتنهایی کارساز نیست. همانطور که یک مقام ایرانی اشاره کرده است، سرنشینان نیز باید در برابر رفتارهای پرخطر راننده بیتفاوت نمانند و «تذکر بهموقع» بخشی از فرهنگ ایمنی شود .
ترکیبی از مهندسی، اجرا و آموزش، راههای پیشگیری و کاهش
خبر خوب این است که راهحلها وجود دارند و آزموده شدهاند. نخست، مهندسی و طراحی ایمن: اصلاح نقاط حادثهخیز، طراحی خیابانهای انسانمحور بهجای خودرومحور، و جداکردن مسیر عابران و دوچرخهسواران از ترافیک موتوری، مؤثرترین اقدامات بلندمدت هستند . دوم، اجرای قاطع قوانین: کشورهایی که قوانین سرعت، الکل و کلاه ایمنی را با شدت اجرا کردهاند، کاهش چشمگیری در تلفات تجربه کردهاند. سوم، فناوری و کیفیت خودرو: الزام به استانداردهای ایمنی خودرو (مانند ترمز اضطراری خودکار و کیسه هوا) و استفاده از سامانههای هوشمند حملونقل میتواند خطای انسانی را جبران کند . چهارم، آموزش و فرهنگسازی مستمر: کمپینهای عمومی، آموزش در مدارس و تأکید بر رفتارهای ساده اما نجاتبخش—مانند بستن کمربند، استفاده از کلاه ایمنی و پرهیز از تلفن همراه—باید به یک رویه دائمی تبدیل شوند. سازمان جهانی بهداشت گزارش میدهد که نرخ جهانی مرگومیر جادهای بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۵ ۲۱ درصد کاهش یافته است؛ رقمی که نشان میدهد تلاشها بیاثر نبودهاند، اما برای رسیدن به هدف کاهش ۵۰ درصدی تا سال ۲۰۳۰ کافی نیستند .
هدفی که نزدیک است، اما کافی نیست
سازمان ملل متحد هدفی بلندپروازانه اما دستیافتنی تعیین کرده است: کاهش ۵۰ درصدی مرگومیر و جراحات جادهای تا سال ۲۰۳۰ . رسیدن به این هدف نیازمند تعهدی فراتر از بیانیههاست. اعلامیه اخیر مجمع عمومی سازمان ملل متحد از کشورها میخواهد که استراتژیهای ملی با «اهداف، چارچوب زمانی و بودجه مشخص» تدوین کنند و رویکرد «سیستم ایمن» را در قلب سیاستهای حملونقل خود قرار دهند . آینده ایمنی جادهها به سه عامل کلیدی گره خورده است: اراده سیاسی برای تصویب و اجرای قوانین سختگیرانه، سرمایهگذاری در زیرساختهای ایمن و حملونقل عمومی، و مشارکت مدنی برای مطالبهگری از دولتها. روز جهانی یادبود قربانیان، فرصتی است برای یادآوری اینکه آمارها، تنها اعداد نیستند؛ هر عدد، یک نام، یک خانواده و یک آینده از دست رفته است. تا زمانی که این باور در سیاستگذاران و شهروندان نهادینه نشود که «هیچ مرگی در جاده قابل قبول نیست»، جادهها همچنان قربانی خواهند گرفت .
نویسنده : سونیوز
پژوهشیار