سـونیـوز
پایگاه خبری تحلیلی
نسخه چاپی خبر
روز جهانی احترام به تنوع فرهنگی
کد خبر :
13040
22:00
1405/02/31
سونیوز: جهانی که در آن ۷۵ درصد از درگیری‌های بزرگ، ریشه‌ای فرهنگی دارند، در ۲۱ می هر سال با یک پرسش بنیادین روبرو می‌شود: آیا می‌توان در عین تفاوت، به همزیستی رسید؟
به گزارش
آژانس خبری سونیوز،
پس از حملات تروریستی یازده سپتامبر ۲۰۰۱ و فضای ملتهبی که جهان را در برگرفت، سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی ملل متحد (یونسکو) در نوامبر همان سال «اعلامیه جهانی تنوع فرهنگی» را به تصویب رساند؛ سندی که تنوع فرهنگی را میراث مشترک بشریت خواند. یک ماه بعد، در دسامبر ۲۰۰۲، مجمع عمومی سازمان ملل متحد با قطعنامه ۵۷/۲۴۹ روز ۲۱ می را به عنوان «روز جهانی تنوع فرهنگی برای گفت‌وگو و توسعه» اعلام کرد. این روز برای نخستین بار در ۲۱ می ۲۰۰۳ گرامی داشته شد و جایگزین «روز جهانی توسعه فرهنگی» شد. در سال ۲۰۰۵، کنوانسیون حفاظت و ترویج تنوع بیان‌های فرهنگی نیز به تصویب رسید که در مارس ۲۰۰۷ لازم‌الاجرا شد و امروز ۱۶۰ کشور به آن پیوسته‌اند
.
فرهنگ، تمدن و مرزهای نامرئی یک تفاوت بنیادین
«
فرهنگ» مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، آداب، زبان، هنر و شیوه‌های زندگی است که یک جامعه را از دیگری متمایز می‌کند و در دو شکل مادی (ابزار، معماری، پوشاک) و معنوی (اعتقادات، ادبیات، موسیقی) بروز می‌یابد. در مقابل، «تمدن» را می‌توان عالی‌ترین و فراگیرترین سطح فرهنگ دانست؛ چارچوبی گسترده‌تر که چند فرهنگ متفاوت را در یک ساختار اجتماعی، اقتصادی و فکری مشترک گرد هم می‌آورد. به بیان دیگر، فرهنگ «روح» یک جامعه است و تمدن «بدنه» آن؛ فرهنگی که به بلوغ سازمانی و نهادی می‌رسد، تمدن می‌سازد. این تفکیک مفهومی از آن جهت حیاتی است که نشان می‌دهد تنوع فرهنگی نه تهدیدی برای تمدن‌ها، بلکه منبع تغذیه و پویایی آن‌هاست
.
چرا
۲۱
می اهمیت دارد؟ از گفت‌وگو تا بقا
اهمیت این مناسبت فراتر از یک تقویم نمادین است. بر اساس گزارش‌های یونسکو، سه‌چهارم درگیری‌های بزرگ جهان ابعاد فرهنگی دارند و شکاف میان فرهنگ‌ها، صلح و توسعه را تهدید می‌کند. این روز فرصتی است تا جوامع بیاموزند تفاوت‌ها را نه به عنوان دیوار، بلکه به عنوان پل ببینند. تنوع فرهنگی موتور محرکه توسعه است؛ نه تنها از منظر رشد اقتصادی، بلکه به عنوان ابزاری برای دستیابی به زندگی فکری، اخلاقی و معنوی کامل‌تر. پیام اصلی این روز روشن است: بدون شناخت و احترام به «دیگری»، هیچ صلح پایدار و هیچ توسعه فراگیری ممکن نیست
.
از آفریقا تا آمریکای لاتین؛ کجا این روز جدی‌تر گرفته می‌شود؟
این مناسبت در کشورهای آفریقایی و آمریکای لاتین که خود میراث‌دار تنوع قومی و زبانی عمیقی هستند، از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. آفریقای جنوبی از نخستین کشورهایی بود که برنامه‌های گسترده مردمی را ذیل این روز سازماندهی کرد و در سال
۲۰۱۱
کمپین مردمی «یک کار برای تنوع و شمول انجام بده» با همکاری یونسکو و اتحاد تمدن‌های سازمان ملل راه‌اندازی شد. در آمریکای لاتین، مکزیک و برزیل میزبان همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و برنامه‌های آموزشی متعددی در این روز هستند
.
تنوع فرهنگی در ایران؛ گنجینه‌ای که نمی‌توان نادیده گرفت. ایران در میان تمام ملت‌های جهان، دارای تنوع کم‌نظیری از اقوام و اقلیم‌های فرهنگی گوناگون است که بر محور تعامل و پیوند تاریخی، الگوهای هویتی ویژه‌ای پدید آورده که در آن مؤلفه‌های دینی، ملی و قومی در هم تنیده‌اند. از دوران باستان تا امروز، امپراتوری‌ها و دولت‌های مختلف، تنوع زبانی و فرهنگی را پذیرفته‌اند و پس از انقلاب اسلامی نیز قانون اساسی حقوق اقوام و اقلیت‌ها را به رسمیت شناخته است. در ایران، ادیان توحیدی از حقوق کامل شهروندی برخوردارند و جشن‌های باستانی مانند نوروز و مهرگان از سوی معتقدان آن اجرا می‌شود. به گفته سارا فلاحی، رئیس کمیته حقوق بشر مجلس، «تنوع در ایران تهدید نیست، بلکه منبع غنا، انسجام و آینده‌ای فراگیر برای همه شهروندان است
.»
چالش‌هایی که تنوع را از درون تهدید می‌کند
اگرچه تنوع فرهنگی سرمایه‌ای بی‌بدیل است، اما با تهدیدهای جدی نیز روبروست. جهانی‌شدن و سلطه فرهنگ‌های قدرتمند، بسیاری از سنت‌ها و زبان‌های کوچک را به حاشیه رانده و حتی به نابودی کشانده است. در سطح داخلی، چالش‌هایی نظیر «تنوع‌ستیزی» ناشی از تمرکز افراطی برنامه‌های درسی بر فرهنگ رسمی، «تحریف بازنمایی فرهنگی» که فرهنگ را به غذا و جشنواره تقلیل می‌دهد، و «بازتولید محرومیت» که گروه‌های اقلیت را به حاشیه می‌راند، شناسایی شده‌اند. همچنین در فضای آموزشی، تعصبات فرهنگی، ناآشنایی با تفاوت‌ها و ضعف آموزش چندفرهنگی، موانع جدی برای همزیستی ایجاد می‌کند. صندوق بین‌المللی تنوع فرهنگی نیز از کمبود شدید منابع مالی و وابستگی به کمک‌های کوتاه‌مدت رنج می‌برد که توان حمایت از پروژه‌های فرهنگی در جنوب جهانی را محدود کرده است
.
تحلیل فرهنگی: تنوع، نه یک شعار، بلکه یک ضرورت وجودی
از منظر فرهنگی، تنوع نه یک وضعیت ایده‌آل دور از دسترس، بلکه واقعیتی است که باید مدیریت شود. فرهنگ‌ها موجودیت‌های یکپارچه و منجمد نیستند؛ آن‌ها حاصل تبادل و وام‌گیری متقابل‌اند و همین وابستگی متقابل، منبع قدرت و وحدت آن‌هاست. مديركل یونسکو تأکید کرده که «تنوع فرهنگی را نمی‌توان با فرمان ایجاد کرد؛ باید آن را مشاهده و در عمل تجربه کرد.» مدیریت این تنوع، یکی از دشوارترین چالش‌های پیش روی کشورهاست، به ویژه زمانی که نیروهایی بر پایه جهل و بی‌اعتمادی عمل می‌کنند. گفت‌وگوی بین‌فرهنگی، تنها راه تبدیل تنوع از یک تهدید بالقوه به یک مزیت بالفعل است
.
آینده تنوع فرهنگی؛ مابین هوش مصنوعی و هویت‌های سیال
آینده تنوع فرهنگی در عصر دیجیتال، در نقطه تلاقی دو نیروی متضاد شکل می‌گیرد. از یک سو، فناوری‌های دیجیتال و هوش مصنوعی می‌توانند به همگن‌سازی فرهنگی دامن بزنند و هژمونی زبان‌ها و نظام‌های بزرگ را تقویت کنند. از سوی دیگر، همین فناوری‌ها می‌توانند به احیای سنت‌ها، تقویت تبادل فرهنگی و شنیده شدن صدای فرهنگ‌های کوچک کمک کنند. نوزدهمین نشست کمیته بین‌دولتی یونسکو در فوریه
۲۰۲۶
در پاریس، بر لزوم اتخاذ تدابیر مشخص برای حفاظت از تنوع فرهنگی در محیط دیجیتال و شکل‌دهی به استراتژی‌های آینده سیاست‌های فرهنگی تأکید کرد. آینده تنوع فرهنگی به توانایی جامعه جهانی در ایجاد تعادل میان «جهانی‌شدن هوش مصنوعی» و «حفاظت از هویت‌های فرهنگی» بستگی دارد؛ تعادلی که تنها با گفت‌وگو، آموزش و اراده سیاسی پایدار می‌تواند محقق شود
.
نویسنده : سونیوز
پژوهشیار
