سـونیـوز
پایگاه خبری تحلیلی
نسخه چاپی خبر
معمای ۲۸ ساله نظام آموزشی: چرا ایران همیشه در انتهای جدول جهانی است؟
کد خبر :
12428
16:30
1405/03/16
سونیوز: کشوری که نزدیک به سه دهه است در مهمترین آزمونهای کیفیت آموزشی جهان، حتی یک بار هم نتوانسته نمرهای بالاتر از خط میانگین کسب کند، حالا همان کشور، مدرسهاش را به میدان مسابقهای تبدیل کرده که همکاری در آن گناه و حسادت، درس روزمره بچههاست. این تصویر تلخ، روایتی است از نظام آموزشی ایران که بهگفته کارشناسان، افت کیفیتش ریشهای دیرینه دارد و تعطیلیهای دوران کرونا فقط پرده از عمق فاجعه برداشت.
به گزارش
آژانس خبری سونیوز
، مرتضی نظری، تحلیلگر مسائل آموزشوپرورش، در گفتوگو با خبرانلاین پرده از لایهای پنهان در کلاسهای درس برمیدارد که شاید کمتر به آن پرداخته شده باشد. او با طرح پرسشی تأملبرانگیز میگوید: «مدرسه ما چه چیزی به بچهها داده جز رقابت، مسابقه و حسادت؟ دانشآموز حاضر نیست یک تست ساده را به همکلاسیاش یاد بدهد، چون میداند تقویت دوستش یعنی تقویت رقیب کنکور.» این جمله، تیغ تیز انتقاد را بهسمت فلسفه آموزشی کشور نشانه میرود که همکاری را فدای چشموهمچشمی و رقابتهای فردی کرده است.
نظری تأکید میکند که نباید همه تقصیرها را به گردن آموزش غیرحضوری انداخت؛ چراکه پیش از کرونا هم اوضاع چندان بهتر نبود. او به رتبهبندیهای بینالمللی اشاره میکند: «ایران در میان ۱۵ کشور خاورمیانهای که در آزمونهای تیمز و پرلز سنجیده شدند، رتبه ۱۲ یا ۱۳ را داشت و جایگاه جهانیاش بین ۱۳۰ کشور حدود ۷۵ بود. این یعنی افت کیفیت، مزمن است، نه کرونایی.»
۲۸ سال انتهای جدول؛ میانگینی که هرگز رد نشد
رد پای این ضعف ساختاری را میشود در کارنامه ۲۸ ساله آزمونهای تیمز و پرلز دید. رضوان حکیمزاده، معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزشوپرورش، واکنش جالبی به این آمارها داشت و گفت که مقایسه رتبهها بدون درنظرگرفتن تعداد کشورهای شرکتکننده دقیق نیست. او توضیح داد: «در سال ۱۹۹۵ تنها ۲۶ کشور در آزمون حضور داشتند که ایران بیستوپنجم شد. در سال ۲۰۲۳ با حضور ۶۴ کشور، رتبه ۵۴ را کسب کردیم. این نشان میدهد تعداد رقبا افزایش یافته، نه الزاماً سقوط ما.»
اما آنچه در پس این دفاع آماری پنهان میماند، یک واقعیت تغییرناپذیر است: ایران هرگز، در هیچ دورهای، نتوانسته از سد میانگین جهانی ۵۰۰ عبور کند. بالاترین نمره دانشآموزان ایرانی در درس ریاضی، ۴۴۳ در سال ۲۰۱۹ بود و در آخرین آزمون ۲۰۲۳، این عدد به ۴۲۰ سقوط کرد. در علوم هم داستان تقریباً مشابه است؛ رتبه ۲۵ از ۲۶ کشور در ۱۹۹۵ و رتبه ۴۹ از ۶۳ کشور در ۲۰۲۳.
موج افت کیفیت که کرونا فقط آشکارش کرد
اگرچه دورکاری آموزشی و تعطیلیهای گسترده در دوران همهگیری کووید-۱۹ و پس از آن بهخاطر بحرانهای انرژی و ناآرامیهای اجتماعی، سرعت افت را بیشتر کرد، اما کارشناسان معتقدند ریشه مشکل جای دیگری است. دانشآموزان متوسطه اول که دوره ابتدایی را درست همانزمان با تلفن همراه و آموزش مجازی شروع کردند، امروز با ضعفهای جدی در خواندن و نوشتن دستوپنجه نرم میکنند. بااینحال، نظری هشدار میدهد که نباید با متهمکردن غیرحضوریبودن، صورت مسئله را پاک کنیم. او میگوید: «ما با موجی از افت کیفیت آموزشی مواجهیم که قدمتی دیرینه دارد، اما از شیوع کرونا شدت گرفت.»
متهم اصلی: طراحی آمرانهای که کودک را نمیبیند
اگر کرونا متهم ردیف اول نباشد، پس مقصر اصلی کیست؟ نظری انگشت اتهام را بهسمت معماری نظام آموزشی میگیرد: «طراحی آموزشی ما آمرانه و از بالا به پایین است. ما کودک را از پشت عینک یک بزرگسال نگاه میکنیم، درحالیکه در دنیای امروز، نظام آموزشی باید متناسب با شرایط روحی و رشدی کودک طراحی شود. بنا و برنامه درسی ما هیچ نسبتی با دنیای واقعی کودک ندارد.» همین نگاه آمرانه، بهگفته او، باعث میشود که مدرسه به جای پرورش روحیه همکاری، به محلی برای مسابقه و حسادت بدل شود و یادگیری عمیق قربانی یک ماراتن طاقتفرسای کنکور و نمره شود.
آیندهای که در گرو تغییر نگاه است
آمارهای بینالمللی میگویند ایران حتی پیش از کرونا هم از میانگین جهانی فاصله داشت و حالا زنگ خطر بلندتر از همیشه به صدا درآمده است. نسخهای که کارشناسان میپیچند، ساده اما عمیق است: تغییر نگاه از «آموزش دستوری» به «یادگیری کودکمحور» و ایجاد مدرسهای که بهجای رقابت ناسالم، همکاری و کنجکاوی را پاداش دهد. تا آنزمان، شاید همچنان شاهد حضور ایران در انتهای جدولهای جهانی باشیم؛ رتبههایی که دیگر نه کرونا، نه آموزش مجازی و نه تعداد کشورهای رقیب، نمیتوانند توجیهشان کنند.
نویسنده : سونیوز
پژوهشیار
